Wetenschap - 25 oktober 2001

Het Debat: Onderzoek agrarisch natuurbeheer

Het Debat: Onderzoek agrarisch natuurbeheer

'Wageningen is niet betrouwbaar, want wordt betaald door belanghebbenden'

Met agrarisch natuurbeheer boek je geen natuurwinst, concludeerden prof. dr. Frank Berendse en dr. David Kleijn onlangs in Nature. Nature schoof het embargo op het artikel naar voren in verband met de maatschappelijke relevantie: in de Tweede Kamer werd gedebatteerd over de budgetten voor agrarisch natuurbeheer. In de Europese Unie wordt zo'n 3,7 miljard gulden uitgegeven aan deze vorm van natuurbeheer, dat is vier procent van het Europese landbouwbudget. Volgens Berendse en Kleijn wordt dit geld niet goed besteed. Staatssecretaris Geke Faber van natuur besloot om geen extra geld beschikbaar te stellen. Of dat te maken heeft met het onderzoek is onbekend.

Bart Edel, columnist voor het Agrarisch Dagblad en boer: "Het is de tweede keer dat Berendse precies een dag voor een discussie in de Tweede Kamer komt met een onderzoek dat negatief is over agrarisch natuurbeheer. Mijn bezwaren gaan niet tegen het onderzoek, dat is correct uitgevoerd, maar tegen de conclusies die Berendse vervolgens in de pers trekt. Namelijk dat het geld aan agrarisch natuurbeheer slecht besteed is.

Berendse heeft percelen onderzocht die vallen onder contractbeheer. Als hij dan de conclusie trekt dat het geld beter besteed is aan de aankoop van natuurgebieden voor de Ecologische Hoofdstructuur, dan moet hij ook kijken naar natuurgebieden. Nu gaat hij buiten zijn boekje.

Berendse staat bekend als een tegenstander van agrarisch natuurbeheer. En zo'n onderzoek speelt in het debat in de Tweede Kamer een grote rol. Daar is een richtingenstrijd bezig: of je maakt grote stukken natuur, of je doet aan agrarisch natuurbeheer.

Je moet toe naar betere beheerspakketten. Dat ben ik wel met Berendse eens. Boeren in het westen hebben daar ook goede aanzetten toe gegeven, maar dat werd vervolgens genegeerd door de ambtenaren die het Programma Beheer ontwikkelden. Ik ben zelf een boer die in de natuur zit. Ik beheer voor Natuurmonumenten 45 hectare vaarland. Hoe moet ik dat vervolgens doen? Volgens de pakketten van het Programma Beheer!

Misschien moeten boeren ook samenwerking zoeken met wetenschappers, want die hebben ook kritiek, maar Berendse vind ik geen betrouwbare partij. In het algemeen geldt dat ook voor de universiteit van Wageningen. Men put niet uit geldstromen voor zuiver wetenschappelijk onderzoek, maar uit geldstromen van belanghebbenden. Dat is heel bedenkelijk voor een universiteit. En als je in de pers dan ook nog dit soort dingen roept..."

Dr. Anton Stortelder, Alterra, mede-ontwerper van Boeren voor natuur, een bedrijfssysteem waarin agrarisch natuurbeheer een belangrijke plek inneemt: "Wat wil je beoordelen? Er is gekeken naar het aantal nesten, maar in het intensieve grasland worden praktisch alle nesten uitgemaaid. In extensief grasland worden heel veel jongen groot. Dat is waar het om draait, of er aan het eind van het seizoen groei in de populatie optreedt. Het gaat niet om het territorium, maar om hoeveel jonge vogels groot worden.

Dat planten niet profiteren van agrarisch natuurbeheer was ook al bekend uit onderzoek uit 1990. De periode die nu is onderzocht, is nog kort. Die was gemiddeld zes jaar; dat gaat niet. Bovendien zou in het beheer de bemesting nog verder omlaag moeten, wil je een goed resultaat krijgen.

En wil je concluderen dat het natuurbeheer in de Ecologische Hoofdstructuur beter is, dan moet je ook kijken naar hoe natuurorganisaties het doen. De kritiek op het Programma Beheer was een van de redenen voor Boeren voor natuur. Het gangbare systeem is moeilijk te combineren met natuur, dus moet je het bedrijfssysteem aanpassen."

Dr. David Kleijn, leerstoelgroep Natuurbeheer en plantenecologie, eerste auteur van het artikel in Nature: "Over de conclusie dat het geld van agrarisch natuurbeheer beter aan de EHS kan worden besteed, wil ik geen woorden vuil maken. Meneer Edel doet in zijn stukjes in de krant ook politieke uitspraken, en ik vond zijn stukje in het Agrarisch Dagblad echt niet kunnen.

Ik denk dat er te weinig een vinger aan de pols gehouden wordt. Op dit moment wordt agrarisch natuurbeheer overal ingezet, ongeacht de randvoorwaarden en de omgeving. Je zult echter heel goed moeten kijken waar de potenties liggen. En onderzoek naar agrarisch natuurbeheer is meer noodzakelijk dan bij normaal natuurbeheer, omdat landbouw en natuurbeheer moeilijk te verenigen doelstellingen hebben.

Bij weidevogels is een territorium wel degelijk belangrijk. We hebben de aanname gedaan dat als weidevogels met succes nestelen, ze het jaar daarop terugkeren naar diezelfde plek. Weidevogelexperts vonden die aannames legitiem. Bovendien keken we niet alleen op perceelsniveau maar ook in blokken van 12,5 hectare. Ook op dit grotere schaalniveau was er geen effect te vinden van agrarisch natuurbeheer.

Voor planten is zes jaar kort, maar dat geldt vooral voor soortenrijkdom. Het duurt zo'n zestien jaar voordat de rijkdom zich aangepast heeft. Je ziet sneller een verschuiving in de soortensamenstelling, of er planten voorkomen die van bemeste of juist van voedselarme grond houden. Dat zie je binnen drie tot vier jaar.

Je moet eerst eens uitzoeken waar?m het misgaat. Het zou kunnen dat de zaadbronnen niet meer aanwezig zijn, waardoor de planten simpelweg niet meer opkomen. Dat kun je simpel onderzoeken door een perceel in te zaaien en met agrarisch natuurbeheer te onderhouden en de effecten te vergelijken met een perceel waar niet is gezaaid."

Martin Woestenburg

Tekening Henk van Ruitenbeek

STREAMERS:

'Je moet eerst eens uitzoeken waar?m het misgaat'

'Berendse staat bekend als een tegenstander van agrarisch natuurbeheer'

Re:ageer