Wetenschap - 4 oktober 2001

Het Debat: Nemen robots de wereld over?

Het Debat: Nemen robots de wereld over?

'De mensheid is ten dode opgeschreven'

Robots streven de mens uiteindelijk voorbij. Dat meent Alterra-bioloog dr. Gerard Jagers op Akkerhuis te kunnen afleiden uit de wetten van de evolutie. De computer leert sneller dan de mens en is niet afhankelijk van ??n lichaam. De toekomst behoort daarom niet aan ons, maar aan door onszelf geschapen opvolgers. Science fiction, of wetenschap?

Chriet Titulaer, Nederlands beroemdste futuroloog: "Die onderzoeker gaat ervan uit dat computers sneller kunnen leren dan mensen? Daar heeft hij gelijk in. De capaciteit van computers verdubbelt elk jaar. Ik voorzie dus ook dat de opkomst van de robots de volgende stap van de evolutie is. Ze zijn nu al even slim als de mens. Als je dat wilt zien, moet je niet in Europa kijken, maar bijvoorbeeld in Japan. Daar hebben ze bijvoorbeeld een robot die orgel speelt. Die leest zelf de muziek van het blad en speelt het vervolgens. Dat robots de mens zullen voorbijstreven, is onvermijdelijk. Ik schat dat het over een jaar of tien zal gebeuren. De mensheid is ten dode opgeschreven.

Beangstigend? Ik denk niet dat het daarom gaat. Het is onvermijdelijk. Of ik daar niet meer mee zit? Nee, u zegt het goed ik zit er niet m??r mee. Ik heb er wel heel lang over gedaan voordat ik de gedachte had verwerkt, maar ik zit er niet meer mee. Kijk toch eens wat er de laatste tijd in Amerika is gebeurd. Ik denk niet dat een gerobotiseerde wereld slechter af is."

Prof. dr. Jan Treur, onderzoeker kunstmatige intelligentie Utrecht en Amsterdam: "Ik heb over het onderzoek gelezen, en ben door landelijke dagbladen ook om commentaar gevraagd. Ik heb het idee dat de persoon in kwestie vooral vanuit biologische principes heeft geredeneerd. Het staat natuurlijk iedereen vrij te filosoferen, maar met de ontwikkelingen op het gebied van kunstmatige intelligentie heeft het niets te maken.

Wij zijn nu in staat systemen te maken die op bepaalde deelgebieden beter functioneren dan de mens, schaken bijvoorbeeld. Daarin zijn we enigszins succesvol, maar dat is al heel complex. Maar een computersysteem ontwerpen dat in de breedte beter functioneert dan de mens is veel moeilijker. Er zijn mensen die voorspellen dat we binnen afzienbare tijd computers kunnen maken die rechters of minister-presidenten vervangen. Dat slaat echt nergens op.

De computers die we nu ontwerpen zijn dienstbaar aan de mens. Daarin zullen ze steeds beter worden. Maar voorspellingen dat ze uiteindelijk de mens zullen overvleugelen, zijn science fiction en hebben weinig met wetenschap te maken."

Generaal-majoor b.d. mr. drs. Kees Homan, instituut Clingendael: "Het klopt dat op het slagveld de mens steeds meer vervangen wordt door technologie. Denk maar aan de op afstand bestuurde spionagevliegtuigjes. Of die op termijn vervangen worden door zelfdenkende systemen? Poeh, daar lees ik wel eens spannende boekjes over, maar ik geloof niet dat ik daar wetenschappelijk verantwoorde uitspraken over kan doen. U kunt daarvoor beter contact opnemen met het fysisch technologisch laboratorium van TNO. Die werken aan dat soort dingen."

Wim Smith, voorlichter Fysisch en Elektronisch Laboratorium TNO: "Wanneer robots echt zelf beslissingen op het slagveld kunnen nemen? Dat lijkt me nog toekomstmuziek, maar we werken er hard aan. Bodybags worden steeds minder geaccepteerd, dus proberen legers mensen steeds meer te vervangen door machines. De Verenigde Staten hebben al een onbemande aanvalsonderzee?r van tachtig meter in de vaart, die geheel op afstand bestuurd kan worden. De Amerikanen werken nu ook aan onbemande aanvalsvliegtuigen. Die moeten over een jaar of twintig de Joint Strike Fighter vervangen. Wij hebben hier zelf een jeep staan waarin u een proefritje zou kunnen maken door de duinen. Daar ligt een mijnenveld waar de jeep u veilig doorheen stuurt. U hoeft zelf niets meer te doen.

Wij doen veel om de robot-awareness van onze medewerkers te verhogen. Daarvoor nodigen we regelmatig deskundigen uit om hier een lezing te houden. We hebben ook een robot-competitie met andere TNO-instituten. Volgend jaar doen daar voor het eerst ook technische universiteiten aan mee."

Prof. dr. ir. Johan van Leeuwen, hoogleraar dierkunde, Wageningen Universiteit: "Ik sluit niet uit dat Jagers op Akkerhuis gelijk gaat krijgen. Maar het zal niet makkelijk zijn ons brein te overtreffen. In onze hersenen zit zoveel bedrading, dat kunnen we nog niet namaken in computers.

Bepaalde zaken kunnen computers beter, rekenen bijvoorbeeld. Maar in andere dingen zijn wij nog steeds beter. Wij herkennen mensen bijvoorbeeld veel makkelijker. Ik herken jou zo op straat, ook als je over een poosje een baard laat staan. Computers hebben daar veel moeite mee. Dat komt doordat onze hersenen veel processen tegelijkertijd kunnen uitvoeren en allerlei signalen synchroon verwerken. Dat maakt ons zo snel. Ons voordeel is dat de neuronen in ons brein een netwerk vormen met heel veel verbindingen, die zich ook nog eens dagelijks wijzigen.

Aan de minkant: als je de hardware van de computers vergelijkt met onze 'wetware' dan zie je dat de elektronische schakelingen in een computer een stuk sneller zijn dan onze neuronen. De schakeltijd in neuronen ligt zo'n beetje tussen de ??n en de twintig milliseconden, bij elektronische schakelingen moet je denken in de orde van nanoseconden. Wij zijn in vergelijking met onze computers baggertraag. Als we er in slagen het aantal verbindingen in de computer flink te verhogen, sluit ik daarom niet uit dat er ooit een computer wordt ontwikkeld die slimmer is dan de mens.

De evolutie gaat uit van het bestaande, van neuraal weefsel dus. Dat hoeft natuurlijk niet te leiden tot het best denkbare systeem. Ander uitgangsmateriaal zou uiteindelijk best kunnen leiden tot een hogere intelligentie. Uiteindelijk hebben we het gelukkig zelf in de hand, wij ontwikkelen die apparaten immers."

Korn? Versluis

Tekening Henk van Ruitenbeek

'Voorspellingen dat robots de mens zullen overvleugelen, zijn science fiction en hebben weinig met wetenschap te maken'

'Wij zijn in vergelijking met onze computers baggertraag'

Re:ageer