Wetenschap - 6 september 2001

Het Debat: Kenniseenheden

Het Debat: Kenniseenheden

'De eigenheid van de universiteit moet bewaard blijven'

Wageningen UR wordt gereorganiseerd rondom vijf kenniseenheden. Dat moet synergie brengen tussen de universiteit en DLO. Laurens Jan Brinkhorst, minister van landbouw, natuurbeheer en visserij, zei bij de opening van het academisch jaar dat nieuwe organisatievormen binnen Wageningen UR, zoals de kenniseenheden, geen keurslijf mogen vormen.

Brinkhorst: "Het is van belang dat binnen de samenwerking de eigenheden van zowel de academische ori?ntatie als de strategische marktori?ntatie bewaard blijven. De universiteit leidt op en verricht nieuwsgierigheidsgedreven onderzoek. Kritische distantie, reflectie en tegendraadse belangstelling zijn belangrijke kwaliteitskenmerken. De stichting DLO voert strategisch, toegepast en praktijkonderzoek uit vanuit een zakelijke relatie met de opdrachtgever. Het streven naar meer synergie mag niet ten koste gaan van de identiteit en doelstelling van de afzonderlijke organisaties. (...) Nodig is slagkracht en communicatie met de buitenwereld, in plaats van langdurige, naar binnen gerichte processen."

Prof. dr. Ivonne Rietjens, hoogleraar toxicologie: "Door de samenwerking in de kenniseenheid gaat er veel energie zitten in zaken die niet inhoudelijk zijn. Er zijn meer mensen waar je mee moet werken, dus is er meer overleg. Een ander gevolg is dat andere universiteiten denken dat je minder universiteit bent geworden. Of dat je geld genoeg hebt omdat je met DLO samen bent.

Ik ben blij met de opmerking van Brinkhorst dat Wageningen UR minder naar binnen en meer naar buiten gericht moet zijn: partners voor samenwerking moet je zoeken op inhoudelijke grond. Nu moet je onder grote druk een partner binnen Wageningen UR zoeken. Terwijl misschien de partner die inhoudelijk interessant is in Engeland of de VS zit. Samenwerking is goed, maar de kenniseenheid is daar niet voor nodig. Het leek er de laatste tijd op dat samenwerking ging om het gezamenlijk opzetten van structuren, en niet om het zoeken van inhoudelijke partners."

Prof. dr. ir. Lijbert Brussaard, hoogleraar-directeur departement Omgevingswetenschappen: "Bij sommigen bestaat het idee dat door de kenniseenheden samenwerking met partijen buiten Wageningen UR moeilijker zou zijn. Dat is niet zo.

Door de kenniseenheid is een hogere effici?ntie mogelijk. Maar je moet elkaars functie uit elkaar houden."

Prof. dr. Pim Brascamp, hoogleraar-directeur departement Dier: "We werken niet alleen samen met ID-Lelystad maar ook met de faculteit diergeneeskunde in Utrecht. Die driehoek levert winst op. De missies moeten goed uit elkaar gehouden worden: mensen opleiden is typisch een rol voor de universiteit, vragen uit de markt beantwoorden die van DLO. Ik heb de laatste jaren nooit zorgen gehad over missievervaging.

Maar, en dat bedoelde Brinkhorst ook, de eigenheid van de universiteit moet vooral bewaard blijven omdat een verandering van paradigma binnen de landbouwwetenschappen primair van de universiteit te verwachten is. Die verandering is nodig om veranderingen in de samenleving op nieuwe manieren te kunnen bestuderen. Van DLO kun je dat minder verwachten omdat die de markt moet volgen."

Brussaard: "Ik ben er mee ingenomen dat de minister de universiteit de rol toebedeelt een apart geluid te laten horen in het maatschappelijk debat, maar teken daarbij aan dat ook binnen DLO veel kritische geesten zijn. En die krijgen van de directie ook de ruimte. Dat blijkt ook wel uit de task force over de toekomst van de landbouw, waarin veel DLO'ers zitten die een creatief geluid laten horen."

Prof. dr. Vinus Zachariasse, directeur Landbouw-Economisch Instituut: "Die verandering van paradigma is een grote uitdaging waar beiden aan kunnen bijdragen. De universiteit is daarin niet hoogwaardiger. Zij doen meer methodologie, wij meer de toepassing daarvan in de maatschappij. Vanuit de erkenning van elkaars sterke punten werken we samen. Het verschil tussen missies moet juist gekoesterd worden. Anders krijg je een interne concurrentiestrijd. Dat streven wordt ook in de organisatie gehonoreerd. We zoeken meerwaarde in onderlinge afstemming. Door de vorming van de kenniseenheden kan dat beter aangestuurd worden."

Prof. dr. ir. Bert Speelman, rector magnificus: "In een organisatie als de onze moeten we inspelen op veranderingen. De kenniseenheden zijn een middel om samen te werken in een flexibele netwerkorganisatie. De raad van bestuur zegt nooit en heeft ook nooit gezegd 'gij zult aan gedwongen winkelnering doen'. We streven juist niet naar ??n cultuur, want wisselen van cultuur is inspirerend.

Een goede organisatie van kenniseenheden zorgt juist voor minder werk voor onderzoekers dat niet met de inhoud te maken heeft. Want veel regelwerk kan dan uitbesteed worden. Mensen moeten dan misschien wel leren niet alles zelf te willen doen. Bovendien is samenwerking een natuurlijk proces. Onderzoekers zoeken de partners waar ze belangstelling in hebben."

Dr. Andr? van der Zande, directeur Alterra: "Bevoogding is niet van deze tijd. Door de kenniseenheid wordt het beheer professioneler, waardoor onderzoekers meer kunnen doen wat ze willen. Een wetenschapper kan dan ook de praktijk in, als hij dat wil, en een DLO'er kan in zijn carri?re ook eens wat anders doen. Tachtig procent van de mensen in onze kenniseenheid staat erachter. En ik heb de minister ook niet horen zeggen dat het voorstel van Peper om kenniseenheden te vormen van tafel is. Hij maakt zich zorgen om de academie en de wervingskracht van die academie."

Prof. dr. Martin Mulder, hoogleraar onderwijskunde: "Er blijft denk ik voldoende ruimte voor academische ontwikkeling binnen de kenniseenheden. Leerstoelen blijven autonoom, maar het geheel krijgt wel een grotere kritische massa. Leerstoelgroepen in Wageningen zijn aan de kleine kant. Willen ze internationaal blijven meetellen dan is het goed als ze binnen grotere onderzoeksprogramma's zitten. Ook voor het werven van subsidies van de Europese Unie is dat goed."

Joris Tielens

Tekening Henk van Ruitenbeek

'Andere universiteiten denken dat je minder universiteit bent geworden'

'We streven juist niet naar ??n cultuur, want wisselen van cultuur is inspirerend'

Re:ageer