Wetenschap - 8 november 2001

Het Debat: Het mestprobleem is opgelost, of toch niet?

Het Debat: Het mestprobleem is opgelost, of toch niet?

'Voor de Brusselse ambtenaren is Nederland het vieste jongetje uit de klas'

Het mestprobleem is opgelost, riepen vorige week verschillende landelijke kranten en het NOS Journaal. Zij baseerden zich op het aantal boeren dat zich had aangemeld voor de Regeling be?indiging veehouderijtakken (RBV), in de volksmond de opkoopregeling genoemd. Totaal hebben zich 2326 boeren aangemeld met acht miljoen kilo fosfaat, ofwel, het hele berekende mestoverschot voor het jaar 2003. Voor landbouwminister Laurens Jan Brinkhorst is dit reden de Tweede Kamer te schrijven dat de 'mestsluier', die lange tijd over de agrarische sector heeft gelegen, eindelijk wordt weggenomen. Is het mestprobleem werkelijk opgelost, zoals de publieke opinie nu moet gaan geloven?

Dr Gert-Jan Monteny, IMAG: "Ik ben geen mestdeskundige, maar ik heb wel een hele tijd in Brussel meegelopen en daar de nodige geluiden opgevangen. Voor de Brusselse ambtenaren is Nederland het vieste jongetje uit de klas. Als je kijkt naar de Eurostat-cijfers heeft Nederland de hoogste stikstofoverschotten per perceel. Die zijn zo hoog dat de ambtenaren niet eens willen luisteren naar de manier waarop Nederland het mestprobleem op eigen wijze wil oplossen, namelijk met Minas, het mineralenaangifte- en registratiesysteem, dat gebaseerd is op het overschot aan stikstof op een bedrijf.

Er heerst daar een hele anti-Minasstemming. Ze willen niet kijken naar het overschot, maar alleen naar gebruiksnormen, ofwel een maximale stikstofgift per hectare van 170 kilo, liefst zonder uitzondering. Die geluiden uit Brussel zijn veel ernstiger dan ambtenaren en ook onderzoekers hier willen geloven. Als Nederland aan die 170 kilo per hectare moet gaan voldoen, in plaats van de 250 kilo voor grasland waar Nederland aan vasthoudt, dan moeten er nog veel meer dieren weg. Dan is die acht miljoen kilo fosfaat nog maar een schijntje. Ik geloof er niets van dat Nederland aan zijn eigen beleid mag vasthouden."

Prof. Oene Oenema, Alterra en sectie Bodemkwaliteit van Wageningen Universiteit: "Het mestoverschot in 2003 is weggewerkt als je uitgaat van het huidige beleid. Wat dat betreft klopt het. De vraag is nu of dat beleid voldoende is om voor de toekomst de milieu- en natuurdoelen te realiseren die genoemd staan in nota's als Nationaal Milieubeleidsplan 4, Milieuverkenning 5, Natuur voor mensen, mensen voor natuur en Voedsel en groen. Dan blijkt dat men toch veel meer en ook andere natuur wil dan nu aanwezig is.

Als je kijkt naar het mestprobleem, dan gaat het om vervluchtiging van ammoniak, belasting van oppervlaktewater en grondwater met fosfaat en nitraat en om verlies van biodiversiteit. Dat is nog niet opgelost, in ieder geval niet voor de langere termijn. Dan zal je de normen nog verder moeten aanscherpen."

Dr Jaap Schr?der, Plant Research International: "Ik vind het een wat voorbarige conclusie. Zelfs als je in aanmerking neemt dat vele boeren gaan stoppen, dan nog zullen de bestaande ondernemers hun handen vol hebben om de aanstaande verliesnormen te realiseren (verliesnormen bepalen de hoeveelheid fosfaat en stikstof die een boer in Minas 'over' mag hebben nadat hij afvoer van mineralen op zijn bedrijf heeft afgetrokken van de aanvoer, LN).

Op allerlei proeflocaties is wel aangetoond dat de verliesnormen haalbaar zijn, maar alleen als dat gepaard gaat met heel veel informatie. Dat komt neer op vervanging van kunstmest, ofwel materie, door informatie. Dat vergt een enorme inspanning. Die normen zijn milieukundig wel nodig.

Bovendien wil Nederland iets wat Brussel niet wil. Brussel wil alleen een middel voorschrijven: om onder de norm voor de hoeveelheid nitraat in het grondwater te komen, mag de stikstofgift maximaal 170 kilo per hectare bedragen. Nederland wil dat bereiken met Minas, en ook nog eens uitgaan van 250 kilo stikstof op gras. Als Brussel dat niet toestaat, komen er nog strengere normen en dus een groter mestoverschot."

Ing. Harry Luesink, LEI: "Wij hebben dat overschot voor 2003 dit voorjaar uitgerekend. We hebben de mestproductie geschat, 166 miljoen kilo fosfaat, en daarvan afgetrokken hoeveel mest er op het land geplaatst kan worden. We kwamen uit op een overschot van acht miljoen kilo fosfaat met een spreiding van drie tot dertien miljoen kilo. De spreiding voor het overschot is dus behoorlijk, maar afgezet tegen de totale productie niet.

Dat overschot is afhankelijk van drie onzekere factoren. De eerste is hoeveel boeren bereid zijn om een mestafzetcontract te tekenen, contracten die veehouders met bijvoorbeeld een akkerbouwer moeten sluiten voordat ze mogen produceren. Hebben ze geen contract vooraf, dan mogen ze geen dieren houden. We hebben ingeschat dat er voldoende afnemers een contract willen afsluiten zodat geen enkele veehouder dieren weg hoeft te doen. Het tweede punt is hoeveel mest de afnemers daadwerkelijk af willen nemen. Dat is van belang voor Minas. Het derde punt is de hoeveelheid export.

Die drie punten waren erg onzeker en we zijn nu bezig aan een actualisatie. Is het berekende overschot weg, dan is de verwachting dat er evenwicht is op de mestmarkt. Maar het probleem van de vermesting is daarmee nog niet weggewerkt. Als Brussel nu vindt dat Nederland moet werken met een lagere stikstofnorm, dan weet ik niet wat het effect is op het overschot. Daar hebben we niet mee gerekend. Als boeren dan nog steeds voldoende mestafzetcontracten kunnen tekenen, zou het overschot hetzelfde kunnen blijven."

Leonore Noorduyn

Tekening Henk van Ruitenbeek

'Voor toekomstige natuur- en milieudoelen moet je de mestnormen nog verder aanscherpen'

'Die geluiden uit Brussel zijn veel ernstiger dan ambtenaren en ook onderzoekers hier willen geloven'

Re:ageer