Wetenschap - 28 maart 2002

Het Debat: Heeft Wageningen UR geleerd van de mkz-crisis?

Het Debat: Heeft Wageningen UR geleerd van de mkz-crisis?

'Wageningen moet anticiperen op maatschappelijke weerstand'

Een jaar geleden brak mond- en klauwzeer uit in Nederland. Van het begin af aan waren onderzoekers van Wageningen UR er bij betrokken. Uiteraard met de screening van 250.000 monsters op de aanwezigheid van het virus. Maar ook met allerhande adviezen en uitleg over het gevoerde beleid. Wat hebben de onderzoekers er van geleerd en zal wellicht een volgende keer anders moeten gaan?

Dr Andr? Bianchi, directeur Centraal Instituut voor DierziekteControle (CIDC-Lelystad): "We hebben samen met de Rijksdienst voor de keuring van Vee en Vlees, ofwel de RVV, en het ministerie van LNV geconstateerd dat de communicatie tussen de databases van RVV en CIDC-ID-Lelystad beter op elkaar kunnen worden afgestemd. Hierdoor kan bijvoorbeeld het vrijgeven van gebieden na een uitbraak van dierziekte effici?nter verlopen omdat daarbij een massa gegevens naar boven komt.

Een ander aspect is de communicatie. De overheid wordt verweten dat ze niet voldoende geanticipeerd heeft op maatschappelijke weerstand. Wij willen daar met onze voorlichting ook meer aandacht aan besteden. Allereerst door heel helder te vertellen wat je doet en waarom. Ook willen we bij het verhaal dat we vertellen laten blijken dat we ons zeer bewust zijn van de consequenties die iets heeft voor de boeren. We kunnen in ieder geval beginnen op de website uiteen te zetten welke mogelijkheden en dilemma's er zijn. Stel dat Nederland wel inge?nt was, dan zaten nu nog de grenzen dicht. Dat had ook ellende gegeven, maar van een omvang die we ons moeilijk voor kunnen stellen. Waarschijnlijk was dan een aanzienlijk deel van de dierhouderij in Nederland failliet gegaan. Deze communicatie is niet alleen een taak voor CIDC en ID-Lelystad, hier ligt een taak voor Wageningen UR-breed.

Verder zijn we op dit moment actief met het vergroten van het draagvlak binnen Europa voor het gebruik van testen om gevaccineerde dieren van mkz-besmette dieren te onderscheiden. Als dit principe in heel Europa wordt geaccepteerd, is een wezenlijk ander bestrijdingsbeleid zonder grote ruimingen mogelijk."

Prof. Cees van Woerkum, hoogleraar communicatie- en innovatiestudies: "Wageningen heeft met een schok ingezien dat we in een maatschappij leven waar van alles aan de hand is. Daar moeten we veel bewuster mee omspringen. Als er weer zoiets gebeurt, moeten we binnen een week met een coherent idee naar buiten treden. We kunnen een persconferentie beleggen of een mini-symposium organiseren waar alle specialisaties zijn vertegenwoordigd. Dan leer je van elkaar wat de meningen zijn, wat er leeft in de maatschappij en besef je meer wat de consequenties zijn van wat je zegt. Hoe mensen reageren op die hypes. Mensen weten absoluut niet hoe het voedsel gemaakt wordt en als er dan iets gebeurt, schrikken ze zich rot. Dat soort wantrouwen moet je wel serieus nemen, maar het verdwijnt weer even snel als het komt. Als Wageningen UR moet je wel alert zijn op dit soort dingen, erop anticiperen."

Dr Bart Gremmen, Toegepaste filosofie en META (centrum voor methodische ethiek en technology assessment): "Je zag dat de perceptie van het publiek en van de veehouders van elkaar verschilt over hoe de veehouders omgaan met hun dieren. Ik heb zelf geleerd dat er een groot onderscheid is tussen dieren die voor de melk worden gebruikt en dus niet dood hoeven en dieren die wel dood moeten. De ene sector gaat de andere dwars zitten. Daar kwam de grote ellende voor de melkveehouderij uit voort. Zet die varkenshouders alsjeblieft bij elkaar in de buurt, dan veroorzaken ze geen last voor de melkveehouders.

Je zag ook dat het een soort oorlog was tegen de ziekte met de Chief Veterinary Officer als generaal. Er werd ook gepraat in termen van oorlog en uitroeien. Daar hoort rationeel denken bij. Alles week voor het economisch belang van een sector. Al het andere werd geslachtofferd, hobbydieren, dieren in de natuur, zeldzame schapenrassen. Ik had nooit gedacht dat LNV heel Nederland kon platgooien."

Prof. Ruud Huirne, hoogleraar agrarische bedrijfseconomie: "Wij hebben geleerd dat de maatschappelijke effecten veel verder gaan dan we aanvankelijk dachten. Zoals het toerisme dat stil is komen te liggen. Of de burgers die zeiden dat dit massale doden van dieren in een beschaafd land niet plaats hoort te vinden. Ook zijn de economische gevolgen zeer aanzienlijk geweest en hebben zich niet beperkt tot de sectoren waar de ziekte heerste. De grootste economische schade is toegebracht aan het toerisme en de varkenshouderij, terwijl er geen enkel varken besmet is verklaard. Ook hadden we niet voorzien dat kleine herkauwers, als schapen, zo'n grote rol zouden spelen. Dat is een soort eye-opener geweest.

Wij kunnen nu een beter model maken van de kosten van een uitbraak. Ook omdat er meer bekend is over de introductie en verspreiding van het virus. We zijn samen met het LEI sinds september bezig, op eigen kosten, de sociale en de economische kant in kaart te brengen van de vorige uitbraak, inclusief de andere getroffen sectoren en de emotionele schade. Daarbij willen we een doorkijk geven naar de toekomst van de verschillende scenario's. Rond de zomer moet het af zijn."

Leonore Noorduyn

Tekening Henk van Ruitenbeek

'Stel dat Nederland wel inge?nt was, dan zaten nu nog de grenzen dicht'

'Ik had nooit gedacht dat LNV heel Nederland kon platgooien'

Re:ageer