Wetenschap - 25 januari 2001

Het Debat: Ethiek in onderwijs

Het Debat: Ethiek in onderwijs

Afstudeerders moeten maatschappelijke stellingen verdedigen

Studentenvakbond WSO begon een discussie over ethiek in het onderwijs. Rector magnificus prof. dr. ir. Bert Speelman stelde inmiddels voor dat studenten in hun afstudeervak stellingen moeten poneren over de maatschappelijke betekenis van hun onderzoek. Net als promovendi zou de student die stellingen moeten verdedigen in een eindgesprek met de begeleider, wat ook beoordeeld wordt in het eindcijfer. Dat zet student ?n docent op scherp als het gaat ethische dilemma's. Maar zien studenten wel het nut in van het verzinnen van verdedigbare stellingen over wat wel en niet door de beugel kan?

Dirk-Jan de Boer, student Milieuhygi?ne en lid van de werkgroep ATsee (spreek uit: ethici) van de WSO: "Het zou voor studenten even wennen zijn, maar ik denk dat het overgrote deel van hen het wel zou willen. Het afstudeervak is een goed moment om na te denken over ethiek, want dan word je geconfronteerd met de praktijk. Stellingen bij het afstuderen is maar ??n van de mogelijkheden om meer aandacht te geven aan ethiek in het onderwijs. De WSO heeft de aanzet gegeven, nu moet de universiteit zelf ook wat gaan doen."

Gert-Jan Steeneveld, vierdejaars student Bodem, water en atmosfeer en bezig met een afstudeervak: "Ik zou niet weten waar die stellingen in mijn geval over zouden moeten gaan. In mijn onderzoek modelleer ik temperatuur- en vochtprofielen van de onderste laag van de atmosfeer. Dat is bruikbaar voor verder onderzoek naar luchtvervuiling. Maar wat betreft ethische zaken zou ik er niet zo veel mee kunnen."

Renee Noteborn, vijfdejaars Diervoeding, bezig met een afstudeervak: "Tja, voor veetelers niet zo relevant. Als je iets met genen doet misschien. We werken hier wel met proefdieren. Maar als je daarmee werkt, krijg je al een verplichte cursus proefdierkunde over de wettelijke regels. Verder zijn we ons wel al bewust dat je voorzichtig moet zijn met proefdieren. Ik zie het nut niet van stellingen bij het afstuderen, zeker niet als ze verplicht zouden zijn."

Marloes Hofenk, vijfdejaars Biologie: "Het lijkt me wel moeilijk om stellingen te verzinnen. In mijn afstudeervak bij virologie verander ik genen om te kijken wat er gebeurt met een virus. Je moet wel uitkijken dat er geen recombinanten in het milieu komen, maar ethische stellingen daarover: waar gaat het dan precies om? Ik vraag me ook af of begeleiders daar wel eens over nadenken. Ik ken geen studenten die zoiets doen, er wordt ook niet naar gevraagd. En het lijkt me heel moeilijk te beoordelen. Het gaat te ver zoiets in het cijfer mee te tellen."

Nynke Keester, vierdejaars student Voeding en bezig met een afstudeervak toxicologie: "Ik doe onderzoek naar humane kankercellen. En ik werk ook met proefdieren. Dan vraag je je wel af of alles kan. En door stellingen zou je daar best toe verplicht mogen worden. Maar ik ken een hoop studenten die niet nadenken over ethiek."

Esther Kuppen, studentenraadslid voor de PSF en lid van de Copernicus-groep, die zich inzet voor aandacht voor duurzaamheid in het onderwijs: "Ik weet niet of stellingen maken nou de slimste manier is om ervoor te zorgen dat studenten meer nadenken over ethiek of maatschappelijke verantwoordelijkheid. Sommigen zullen die stellingen van anderen kopi?ren, omdat ze denken 'ha, zo moet het dus.' Dat is ook al zo als je verplicht een hoofdstuk van het verslag over maatschappelijke verantwoording moet schrijven. Dat wordt vaak heel saai. Maar veel hangt natuurlijk van de student af. En docenten moeten vooral meewerken."

Marco Albrecht, student Bioprocestechnologie en bezig met een afstudeervak proceskunde: "Je moet over ethiek wel nadenken, maar ik denk dat het voor studenten niet altijd uitkomt. Als je een afstudeervak doet, is dat vaak maar het begin van groter onderzoek. Ik kijk bijvoorbeeld naar hoe algen in water leven. Dat kan belangrijke toepassingen hebben voor de visteelt. Maar moet ik dan helemaal in het begin van dat onderzoek al stellingen maken over de ethiek daarvan? Ik zou het niet spontaan gaan doen. We hebben wel in een beroepsvoorbereidend blok discussies over biotechnologie. Dat is nuttig. Maar in een afstudeervak begrijp je de stof zelf nog maar net."

Inge Dijkslag, student Tropisch landgebruik en bezig met een afstudeervak natuurbeheer: "Als je veel tijd in je afstudeervak hebt gestoken, dan heb je daar toch ook over nagedacht? Ik kreeg bijvoorbeeld te maken met illegale houtkap en vroeg me af of ik dat moest aangeven. Ik heb juist voor deze studie gekozen omdat ik in biologie, wat ik eerst deed, aanliep tegen die-hard biologen die geen aandacht hadden voor het nut van je werk voor de bevolking. Bovendien lijkt het me leuk om stellingen te maken. Het scherpt je idee?n aan en het is een oefening in het voeren van een debat. Stellingen kunnen ook heel creatief zijn. En als je wil promoveren, dan kun je alvast oefenen."

Onderzoeker ir. Harro Maat, ageerde eerder tegen stellingen bij promoties: "Een gedachte achter het idee van stellingen kan zijn daarmee de vermeende vervlakking en het geringe politieke bewustzijn van studenten tegen te gaan. Een verkeerde oplossing voor een probleem dat verkeerd wordt ge?nterpreteerd. Als aan het eind van een studentenpresentatie de staf ligt te dutten en de vrienden en familie lief glimlachen maar er weinig van snappen, nemen juist stafleden niet de verantwoordelijkheid om vage beweringen met slimme en confronterende vragen aan te scherpen."

Joris Tielens

Tekening Henk van Ruitenbeek

'Ik zou niet weten waar die stellingen over zouden moeten gaan'

'Voor veetelers niet zo relevant'

Re:ageer