Wetenschap - 26 september 2002

Het Debat: Bezuinigingen op natuur

Het Debat: Bezuinigingen op natuur

'Boeren en professionals moeten beter samenwerken bij natuurbeheer'

Natuur lijkt aan politiek gewicht te hebben verloren. De nieuwe minister van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij prof. Cees Veerman bezuinigt op de aankoop van natuurgebieden voor de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) - een van de speerpunten van het natuurbeleid van voormalig staatssecretaris van Natuur Geke Faber. In plaats daarvan zal agrarisch natuurbeheer een belangrijk middel worden om de natuurdoelstellingen te behalen. Maar Wagenings onderzoek heeft aangetoond dat agrarisch natuurbeheer de natuur nauwelijks helpt. Zijn de plannen van Veerman zinvol?

Prof. Klaas Kerkstra, hoogleraar Landschapsarchitectuur: "Daar kan ik heel kort over zijn. Het is uiterst treurig. Ik heb het gevoel dat boeren niet de juiste natuurbeheerders zijn. Het is hetzelfde als het openbaar vervoer laten organiseren door de BOVAG. Het beste voor de natuur is het doorzetten van de EHS, zoals in het Natuurbeleidsplan is vastgesteld. Het temporiseren daarvan door financi?le problemen begrijp ik wel. Maar het is mijns inziens goed om een scheiding te maken tussen boeren en natuur."

Dr. Anton Stortelder van Alterra, medeauteur van de visie Boeren voor Natuur: "Ik ben razend benieuwd hoe dat invulling gaat krijgen. De hamvraag is 'hoe?'. Als Veerman agrarisch natuurbeheer gaat vormgeven op de wijze die wij hebben beschreven in Boeren voor Natuur, lijkt mij dat prima. Dan moet je het beheer wel regionaal aanpassen. Op kwetsbare plekken moet je geen gangbaar bedrijf hebben, maar een natuurgericht bedrijf. Van het nu gangbare agrarisch natuurbeheer heb ik geen hoge pet op.

Ik ga deze week eens informeren of Veerman Boeren voor Natuur wil inzetten. In verschillende streken bestaat belangstelling om als proefgebied te dienen, maar dan moet je wel eerst regionale fondsen hebben. Boeren kunnen dan landschapselementen onderhouden, maar ze kunnen ook heel andere bedrijven inrichten dan de gangbare, bijvoorbeeld natuurgerichte bedrijven. Maar dat moet wel eerst geregeld zijn."

Ir. Derk Jan Stobbelaar, schrijft bij de leerstoelgroep Landgebruiksplanning samen met ir. Karina Hendriks aan een proefschrift over de relatie tussen boerenbedrijven en landschapskwaliteit: "De plannen spelen in op de wens om boeren te behouden in Nederland, en om via die weg te komen tot een redelijke kwaliteit van de natuur. Uit het promotieonderzoek van dr. Willemien Geertsema blijkt dat de kwaliteit van agrarisch natuurbeheer omhoog gaat als boeren samenwerken. Als de minister die kant op wil, met bijvoorbeeld agrarische natuurverenigingen of milieuco?peraties, dan zie ik daar wel wat in.

Boeren zijn het best in het beheren van natuur gerelateerd aan agrarisch gebied. Ze kunnen niet alle gebieden beheren. Voor gebieden die agrarisch niet zo interessant zijn, zoals hoogveen, heb je aparte kennis nodig.

Ook qua nutri?ntenstromen kan met samenwerking winst geboekt worden. In natuurgebieden hebben ze teveel nutri?nten, biologische boeren kunnen dat weer gebruiken. In onderzoek ben ik natuurbeheerders tegengekomen die heidemaaisel over hadden. Dat gaat nu naar de VAM. Daar valt nog heel wat te winnen."

Prof. Frank Berendse, hoogleraar Natuurbeheer en plantenecologie: "De plannen zijn rampzalig. Het agrarische landschap is ecologisch gezien decennialang verarmd. Wil je de biodiversiteit daar terug, dan moet je verdergaande maatregelen nemen, bijvoorbeeld de verhoging van de grondwaterstand. Nu stelt men de maaidatum wel uit, maar de grondwaterstand gaat niet omhoog. Dat heeft geen zin.

Ook om de natuur in het agrarische landschap te herstellen heb je de EHS nodig. Het is niet of-of, het gaat om de balans. Enerzijds heb je de EHS, anderzijds de 'witte gebieden' daarbuiten. Je kan niet zonder de interactie met elkaar.

Of boeren beheerders moeten worden van natuurgebieden is een ander verhaal. Je kunt ze natuurlijk inzetten als loonwerkers, maar het is de vraag of ze het professionele niveau hebben. Dat is eigenlijk alleen maar aanwezig bij beheerders van Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en de Landschappen. Alhoewel ik onlangs nog bij een boer was die hele mooie dingen deed."

Prof. Jan Douwe van der Ploeg, hoogleraar Rurale sociologie: "Ik vind het een goede en moedige beslissing. Honderd procent EHS is een onmogelijke beleidsopgave. Je krijgt een versnippering van hulpbronnen, het is ontzettend duur, en het botst vaak met wat de lokale bevolking wil en kan.

Agrarisch natuurbeheer is het perfecte instrument voor de multifunctionele landbouw. Het reikt ook verder dan het professionele beheer. De professionelen kunnen het beheer domweg niet financieren. In Jisperveld heeft Natuurmonumenten een grote boerderij, daar kost het beheer jaarlijks ruim 1300 euro per hectare, en dan reken ik de overheadkosten nog niet mee.

Als je agrarisch natuurbeheer goed organiseert in kaders als natuurverenigingen of milieuco?peraties, kan je biodiversiteit cre?ren die groter is dan in de natuurgebieden. Dat heb ik van vegetatiedeskundige Eddy Weeda. Die heeft dat bekeken bij Vel en Vanla, twee milieuco?peraties in Friesland.

De potenties van agrarisch natuurbeheer zijn nog lang niet ten volle benut. De kwestie is niet of je kiest voor professioneel of agrarisch beheer. Het gaat erom een goede samenwerking te cre?ren. Bij Vel en Vanla zie je wat dat oplevert. Daar is een samenwerking tussen boeren, Staatsbosbeheer en andere organisaties, die loopt perfect."

Ir. Gerard Migchels, projectmanager Multifunctionele landbouw bij Praktijkonderzoek Veehouderij: "Er heerst begripsverwarring. Wat Veerman wil is besparen op de aankoopkosten en boeren natuur laten ontwikkelen op eigen land. Per saldo hou je zo extra geld over voor natuurbeheer. Ik las onlangs over een boer die agrarisch natuurbeheer vergeleek met Pierre van Hooijdonk. Die betaal je ook geen compensatie voor het geld dat hij mist als havenarbeider, die betaal je naar zijn waarde. Natuur is schaars. Boeren zouden voor die waarde betaald moeten worden en niet alleen gecompenseerd worden voor gederfde inkomsten."

STREAMERS:

'Het agrarische landschap is decennialang verarmd. Wil je de biodiversiteit daar terug, dan moet je verdergaande maatregelen nemen'

'De potenties van agrarisch natuurbeheer zijn nog lang niet ten volle benut'

Re:ageer