Wetenschap - 1 januari 1970

Hervorming EU-beleid heeft nauwelijks effect

Begin dit jaar is het Europese landbouwbeleid veranderd. Boeren krijgen geen dier- en gewaspremies meer, maar bedrijfstoeslagen die losgekoppeld zijn van de productie. Om de toeslagen te krijgen, moeten ze voldoen aan voorwaarden op het gebied van dierwelzijn en milieu. De maatregelen hebben echter weinig effect, blijkt uit een studie van het LEI.

Gedachte achter de hervorming van het EU-beleid is dat boeren marktgerichter gaan werken, dat ze de afzet van hun producten vooraf regelen zodat overproductie voorkomen wordt. Ook werd verwacht dat de landbouw duurzamer zou worden. Maar boeren blijven nogal passief onder het nieuwe beleid en veranderen hun bedrijf nauwelijks.
Het LEI ondervroeg een kleine groep akkerbouwers en melkveehouders, en vulde hun visie aan met idee├źn van experts over het beleid. Onduidelijkheid over de regels rond toeslagrechten en over de effecten daarvan blijkt boeren ervan te weerhouden daadwerkelijk veranderingen aan te brengen in hun bedrijfsvoering. Hierdoor krijgen ze minder subsidie en dalen hun inkomsten.
Plannen die akkerbouwers hebben als reactie op het nieuwe beleid, bestaan vaak uit verdere intensivering en schaalvergroting. Akkerbouwers in het noordoosten van Nederland kunnen daarmee het inkomensverlies enigszins beperken, in het zuidwesten zouden ze daarmee zelfs iets meer kunnen gaan verdienen. Melkveehouders blijken hun bedrijfsvoering eerder af te stemmen op het nieuwe mestbeleid dan op het toeslagenbeleid, omdat ze verwachten dat de premies niet zullen opwegen tegen de daling van de melkprijs.
Uit de workshops bleek dat boeren niet op voorhand andere beslissingen gaan nemen over hun bedrijf door de ontkoppelde toeslagen. De plannen die boeren hebben met hun bedrijf richten zich vooral op het zoveel mogelijk beperken van de te verwachten inkomensdalingen als gevolg van wijzigingen in het gemeenschappelijke landbouwbeleid, het suikerbeleid en de mestwetgeving. Omdat het inkomen door de beleidsverandering voor een deel gegarandeerd is, los van de productie, werd verwacht dat boeren zouden kiezen voor extensivering. Ook werd verwacht dat boeren gestimuleerd werden om te innoveren, omdat er geld is om nieuwe dingen uit te proberen op het gebied van natuurbeheer, dierenwelzijn of milieu. Maar in de workshops bleken boeren deze zaken niet of nauwelijks van plan te zijn.
De onderzoekers concluderen dan ook dat het nieuwe beleid weinig effect zal hebben op de marktgerichtheid en de duurzaamheid van de landbouw. Door lagere saldi van gewassen en melk daalt het economisch optimale niveau van bemesting en gewasbescherming wel, wat voordelig is voor natuur en milieu. Ook zullen akkerrandenbeheer en beheerspakketten aantrekkelijker worden. Van de andere kant zullen schaalvergroting en intensivering een licht negatief effect hebben op natuur, milieu en landschap. Per saldo is het effect van de hervorming licht positief voor natuur, milieu en dierenwelzijn en licht negatief voor het landschap, aldus het LEI. / JT

Re:ageer