Wetenschap - 1 januari 1970

Hersenen spelen rol bij onvruchtbaarheid

Hersenen spelen rol bij onvruchtbaarheid

Hersenen spelen rol bij onvruchtbaarheid


,,Ik beweer niet dat ik heb aangetoond dat ‘de’ manier waarop vrouwen hun
vruchtbaarheid verliezen volkomen anders is dan we tot nu toe dachten’’,
zegt drs Annelieke Franke. ,,Maar ik denk wel dat ik iets heb ontdekt wat
speelt bij een groep vrouwen die voortijdig onvruchtbaar wordt.’’

De gangbare theorie over het ontstaan van onvruchtbaarheid zegt dat vrouwen
in de overgang komen als ze door hun eicellen heen zijn. ,,Eicellen rijpen
in blaasjes in de eierstokken, en tijdens dat proces komt er steeds meer
van het hormoon oestrogeen vrij’’, schetst Franke. ,,Als de eicellen rijp
zijn en de concentratie op z’n hoogst is, geven de hersenen een signaal aan
de blaasjes in de eierstokken om de eicellen af te geven. Dat is de
eisprong, en reeks van eisprongen gaat door totdat de eicellen op zijn.’’
In de praktijk blijkt dat vrouwen al minder vruchtbaar worden als ze nog
voldoende eicellen hebben. Er is dus meer aan de hand. Wat precies,
probeerde Franke te achterhalen door proeven met ratten. De promovenda
vergeleek vrouwtjesratten van vierenhalve maand met vrouwtjesratten van
negen maanden, op zoek naar andere aspecten van het verouderingsproces van
de voortplantingsorganen dan het opraken van de voorraad eicellen. En die
vond ze, niet in de eierstokken, maar in de hersenen.
Het oestrogeen van de eierstokken start in de hersenen een cascade van
reacties op. De aanmaak van receptoren voor het hormoon progesteron neemt
toe. Als er genoeg van die receptoren zijn, maken de hersenen het hormoon
LHRH aan. Dat stimuleert de hypofyse om het ‘starthormoon’ LH af te geven.
Dat is weer het hormoon dat de eigenlijke eisprong in gang zet.
De alternatieve vorm van veroudering die Franke zocht had te maken met dat
mechaniek in de hersenen. In de oudere ratten die Franke onderzocht was de
aanmaak van progesteronreceptoren minder, en lag de aanmaak van de hormonen
LHRH en LH op een lager niveau. Toch was de concentratie oestrogeen in het
bloed onveranderd. ,,De gevoeligheid van de hersenen voor oestrogeen is dus
minder’’, zegt de promovenda. ,,Daardoor is de aanmaak van LH lager en
vermindert de vruchtbaarheid.’’ Als onderzoekers dit verouderingseffect ook
bij vrouwen kunnen aantonen, opent dat de weg voor nieuwe behandelingen van
onvruchtbaarheid. | W.K.

Drs Annelieke Franke promoveert op 22 september bij prof. Victor Wiegant,
voormalig hoogleraar Neuroendocrinologie in Wageningen, nu hoogleraar in
Utrecht.

Re:ageer