Organisatie - 23 juni 2010

Help, de dokter verdwijnt!

Al dertig jaar staat de Wageningse studentenarts André Godkewitsch (64) studenten bij met studieproblemen, stress, een muisarm, of met vragen over anticonceptie of leven in de tropen. Hij is de laatste studentenarts in Nederland. Volgend jaar gaat Godkewitsch met pensioen.

1-cover-Sjoerd-Sijsma-3137.jpg
Waarom bent u arts geworden?
'Ik wilde iets betekenen voor anderen. Mijn vader heeft één of twee jaar geneeskunde gestudeerd, voor hij in 1919 als Russische jood met zijn ouders Kiev moest ontvluchten vanwege de Russische revolutie. Later heeft hij in Berlijn een bestaan opgebouwd als ontwerper en kunstenaar en trouwde hij mijn moeder, die ook uit Rusland was gevlucht. Toen het nationaal-socialisme in Duitsland opkwam, zijn ze in 1933, met vooruitziende blik, naar Nederland vertrokken. In 1942 moesten mijn ouders en mijn net geboren oudere broertje onderduiken. Wonder boven wonder brachten ze het er levend vanaf, maar die  geschiedenis drukte een stempel op het gezin; mijn vader was niet de allervrolijkste persoon. Daardoor is waarschijnlijk mijn behoefte ontstaan om anderen te helpen, nood te lenigen. Mijn oudere broer is psycholoog geworden.'
Na uw studie hebt  u eerst een periode als huisarts gewerkt. Vanwaar de overstap naar studentenarts?
'In die tijd, de jaren zeventig, schreven huisartsen hun patiënten vaak nog enorme hoeveelheden valium en librium voor. Ik beschouw de lichamelijke klacht als een signaal, meestal is dat  niet los te zien van iemands psychische gesteldheid. Maar als huisarts heb je geen tijd om daar naar te kijken. Toen ik in 1980 de vacature zag voor studentenarts in Wageningen, waarin om een huisarts werd gevraagd met belangstelling voor spanningsklachten, viel alles op zijn plek. Ik wilde geen pleisters plakken, maar oorzaken opsporen.'
Zijn de studenten veranderd in die dertig jaar?
'In mijn begintijd waren studenten idealistisch en wilden veel. Het was de tijd van de democratisering en geitenharen sokken. Hoewel er toen ook studenten in jasje-dasje waren. En Wageningen had natuurlijk met landbouw en koeien te maken. Sommigen kwamen op klompen naar mijn spreekuur. 
'Toentertijd waren er meer vrijbuiters, tegen het anarchistische aan. Nu zijn de studenten wat conventioneler. Ze gaan ook serieuzer met de eisen van de studie om. De tweefasestructuur is ingevoerd, de studieduur is beperkt en de studiefinanciering aan striktere voorwaarden gebonden. Dat heeft goede kanten; het eeuwige studentenbestaan is helemaal niet zo vrolijk. Maar ik zie nu wel meer studenten met een enorme ambitie, die te hoge eisen aan zichzelf stellen.'
Die ambitie leidt dan tot stress?
'Je hebt een bepaalde spanning nodig om een prestatie te leveren. Maar als de druk op de ketel te hoog is, ontwikkelen studenten vaak concentratieproblemen, rsi, vermoeidheid of andere lichamelijk klachten. Alles gaat steeds moeizamer, ze raken gefrustreerd en de klachten verergeren. Vaak moet je ze echt overtuigen, even stil te gaan staan. Ze willen toch doorgaan, maar dan werken ze zichzelf de vernieling in.
Studenten moeten nog ontdekken wie ze zijn. Vaak hebben ze een volkomen onrealistisch zelfbeeld. Om hun klachten te verdrijven, moeten ze de realiteit leren zien. Maar dat onbesuisde en stronteigenwijze, dat vind ik wel leuk.'
U bent dus ook een soort therapeut? 
Bij zuiver lichamelijke klachten verwijs ik door naar de huisarts. Om psychosomatische klachten beter te herkennen en  behandelen, heb ik in mijn beginjaren in Wageningen een psychotherapie-opleiding gedaan. Er zijn behoorlijk wat studenten met depressieve perioden. Een groot deel laat dat niet aan de buitenwereld zien. Als duidelijk wordt dat de klachten niet te wijten zijn aan bloedarmoede en met een pilletje kunnen worden verholpen, vloeien er weleens tranen hier in de spreekkamer. Dit is vaak de eerste en enige plek waar de emoties op tafel komen. In een paar gesprekken kunnen we dan uitzoeken wat er speelt.
Zeker bij deze jonge mensen is het goed mogelijk om snel resultaat te boeken met een aantal gesprekken en door bijvoorbeeld ontspanningstechnieken in te zetten.'

André Godkewitsch
U hebt bij de universiteit ook op de bres gestaan voor cursussen meditatie en yoga.
'Als chronisch overbelaste huisarts had ik een serene buurman die aan zen-meditatie deed. Dat bleek een manier om beter te leren omgaan met dat kippenhok in je hoofd, waar de gedachten maar rond blijven razen. Je leert, door jezelf te observeren, gerichter en bewuster te leven, zonder je te laten afleiden door allerlei gedachten, angsten en zorgen. Aan zen heb ik ontzettend veel gehad; het brengt je bij je kern. Uit mijn eigen ervaringen heb ik bruikbare elementen gehaald. Op de universiteit zijn we enkele jaren geleden cursussen Tai Chi, meditatie en yoga gestart voor studenten en medewerkers, onder meer om rsi te voorkomen. Die cursussen lopen ongelofelijk goed.'
Ongeveer 15 procent van de buitenlandse studenten brengt een bezoek aan de studentenarts. Hebben die dezelfde problemen als Nederlandse studenten?
'Voor een deel wel. Buitenlandse studenten werken vaak ongelofelijk hard en studeren elke dag tot 's avonds laat. Ze zijn bang voor gezichtsverlies als ze falen. En als ze slagen betekent dat een gigantische boost in hun carrière. Er hangt zo veel vanaf. Daarnaast hebben sommigen moeite met het klimaat of missen, nog sterker dan Nederlandse studenten, hun vangnet. Soms spelen er ook ernstige medische kwesties. In ontwikkelingslanden loop je makkelijker ernstige ziektes op en de gezondheidszorg is daar vaak veel slechter dan hier.'
Daarnaast verleent u ook zorg aan mensen die naar de tropen gaan. Wat is daarin veranderd?
'De reizen zijn nu extremer, soms zijn het bijna expedities, met alle risico's van dien. Vroeger haalde iemand met een nier- of immuunziekte het niet in zijn hoofd om naar onherbergzame gebieden te reizen, nu wel. Studenten hebben vaak weinig ervaring en grote ideeën. Wij proberen ze helderheid te geven over de risico's en we leggen bijvoorbeeld uit dat ze toch echt profylaxe tegen malaria moeten slikken, omdat je aan malaria kunt overlijden. Als universiteit wil je graag dat ze gezond terugkomen.'
Zijn er studenten die niet gezond terugkomen?
'Bovenaan in het lijstje van risico's staan verkeersongevallen. Verder komen mensen vaak terug met infecties en parasieten, zoals decimeters lange wormen. Die zijn  meestal makkelijk te behandelen, maar ze kunnen ernstige gevolgen hebben. Uit controles bij terugkomst komt veel naar boven;  dat is bijna dagelijks werk voor ons. Ook krijgen studenten vaak een post-stagedip. Het is een intensieve tijd, je verandert en je komt terug met ervaringen die je niet kunt delen. Mensen hebben dan moeite om hier weer, huppetee, alles snel op te pakken.'
Als u met pensioen gaat, verdwijnt de laatste studentenarts in Nederland. Wat vindt u daarvan?
Eerst, lachend: 'Ja, ik ben de laatste der Mohikanen.' Dan vervolgt hij serieus: 'Jaren geleden is bij andere universiteiten de trend gezet. Dankzij het tropenwerk heeft de functie lang kunnen voortbestaan in Wageningen. Studentenartsenwerk behoort niet tot de kerntaken, wordt nu gezegd. Maar dat is geen inhoudelijke afweging; men kijkt alleen naar het kostenplaatje.
'Studeren is een vorm van werk. Zoals medewerkers een bedrijfsarts nodig hebben geldt dat ook voor studenten. Ik verdedig het motto "wat de rug is voor de bouwvakker is het concentratievermogen voor de student". Ziekte, of dat nu lichamelijk of psychisch is, tast direct dat concentratievermogen aan, waarmee een  vicieuze cirkel in gang wordt gezet. Een snelle aanpak is dan geboden. De studentenarts biedt een laagdrempelige plek voor studenten met een combinatie van lichamelijke en geestelijke klachten die de studie belemmeren. Dan heb je meer nodig dan de tien minuten die de huisarts ervoor heeft.'   
 
Op consult
In 2009 bezochten 679 studenten één of meerdere keren de studentenarts. Dat is 13 procent van de studentenpopulatie van Wageningen Universiteit.  De redenen voor een consult:
studie - 539 keer
afstudeerregeling - 342 keer 
overige - 341 keer
stressgerelateerde klachten - 292 keer
therapeutische gesprekken - 247 keer
tropenverblijf - 137 keer

Re:ageer