Wetenschap - 5 december 2002

Heidegger in het bos

Heidegger in het bos

Vertrouwen is, net als liefde, niet af te dwingen. Mensen gaan elkaar pas werkelijk vertrouwen als ze dezelfde zingeving vinden in het werk dat ze doen. Een Deense bosbouwer dook vier jaar in de filosofische literatuur en ontdekte dat dit ook opgaat voor duurzaam bosbeheer.

De Deen Peter Egestad studeerde bosbouw in Kopenhagen en werkte voor het Deense ministerie voor milieu. Daar zag hij de laatste jaren steeds vaker het begrip vertrouwen terugkomen in nota's en rapporten over duurzaam bosbeheer. Om tot duurzaam bosbeheer te komen - bijvoorbeeld door het hout te certificeren - moeten bosbedrijven, natuurbeschermers en overheden erop vertrouwen dat iedereen zich aan de afspraken houdt. Maar erg duidelijk hoe dat bereikt kan worden werd het nooit.

Egestad besloot het grondig aan te pakken en deed vijf jaar filosofische studie naar het begrip vertrouwen. Hij stuitte op de existentialist Heidegger, die toepasbaar bleek in de bosbouw. Heidegger stelt in zijn belangrijkste werk Sein und Zeit de vraag wat het voor het individu betekent om te bestaan. Deze existenti?le zingeving brengt Heidegger onder andere in verband met de situatie - plaats en tijd - waarin mensen leven.

Dat sloot volgens Egestad goed aan bij de situatie in de Deens bosbouw. De mensen die ermee van doen hebben, lijken in gescheiden werelden te leven, waartussen alleen een ja-nee discussie mogelijk is. Een bosbouwer denkt van een milieubeschermer dan bijvoorbeeld 'als hij maar bosbouw had gestudeerd dan begreep hij me wel'. "Maar het probleem is niet dat de milieubeschermer de wereld niet begrijpt, maar dat er zoveel verschillende werelden zijn," zegt Egestad. Hij ziet er verschillende 'existenti?le werelden' in, waar mensen van uit gaan als ze zin geven aan hun werk. Zolang deze werelden niet samenkomen blijft er wantrouwen bestaan. Een bosbouwer bijvoorbeeld vindt zijn werk zinvol omdat het voldoet aan zijn kijk op bosbouw. Iemand met een andere kijk is niet te vertrouwen, want diegene bedreigt zijn zingeving. Egestad suggereert dat het benadrukken van meer algemene waarden en doelen kan helpen om beide werelden samen te brengen. Hij vindt het zinloos het woord vertrouwen wel in rapporten en nota's te laten vallen, maar niet de rationalistische benadering waarmee beleid gemaakt wordt te veranderen. Via een rationele argumentatie ontstaat een 'juiste' manier van doen. Maar uit een enig 'juiste' aanpak volgt automatisch dat er ook een 'verkeerde' aanpak bestaat, die aangehangen wordt door mensen met andere doelen maar eenzelfde rationele redenatie. Zo ontstaan gescheiden existenti?le werelden, legt de Deen uit. | J.T.

Peter Stenz Egestad promoveert op 9 december bij prof. dr. Heiner Schanz, hoogleraar bos- en natuurbeleid, en prof. dr. Michiel Korthals, hoogleraar toegepaste filosofie.

Fotobijschrift: In de bosbouw bestaan verschillende existenti?le werelden. | foto G.A.

Re:ageer