Wetenschap - 1 januari 1970

Hassink wil Europees netwerk voor zorglandbouw

Hassink wil Europees netwerk voor zorglandbouw


'In de grote steden zijn doelgroepen genoeg voor zorgboerderijen'

Binnenkort wordt duidelijk of Wageningen een proefboerderij krijgt voor de
zorglandbouw. Verstandelijk gehandicapten, verslaafden, werklozen, maar ook
mensen met stress en burnout hebben baat bij werken op de boerderij, maar
wetenschappelijk is er nog veel onbekend. Dr Jan Hassink van Plant Research
International wil dan ook toe naar kennisuitwisseling op Europees niveau.

Hassink weet het zelf ook wel. ,,Ja, het is ambitieus'', zegt hij over zijn
plannen voor een Europees kennisnetwerk op het gebied van zorgboerderijen,
gezondheid en groen. Hassink is al jaren 'mister zorgboerderij' van
Wageningen, en het lijkt er op alsof zijn ambitie werkelijkheid wordt. Hij
wacht op de beslissing van de raad van bestuur om op de proeflocatie Hoge
Born een zorglandgoed te beginnen waar zorg en onderzoek samengaan.
Wat is het nut van een zorgboerderij?
,,Op de boerderij is een ritme van werkzaamheden, er is rust en ruimte, en
er zijn veel mensen die daar behoefte aan hebben. Boeren weten al langer
dat het werkt. Bij bijvoorbeeld verstandelijk gehandicapten op een
boerderij zie je dat ze vooruitgaan. Ze krijgen meer zelfvertrouwen, nemen
meer initiatief, het aantal klachten neemt af, en de aandoeningen worden
minder. Er komen de laatste jaren ook nieuwe groepen in beeld, mensen met
een verslavingsachtergrond, mensen die langdurig werkeloos zijn, mensen met
stress en burnout. En aan de andere kant is er natuurlijk het feit dat zorg
voor de landbouw een extra inkomstenbron is. Weliswaar is er maar een klein
deel van de boeren dat de affiniteit en de geschiktheid heeft om zorg te
verlenen, maar er zijn ook nieuwe plattelandsondernemers die zorg willen
aanbieden.''
Uit onderzoek bleek dat het aantal zorgboerderijen is vervijfvoudigd.
Blijkt uit onderzoek ook of het werkt?
,,Daar moet meer onderzoek naar gedaan worden. Boeren weten dat het
gezondmakend is, maar er is veel behoefte aan wetenschappelijke
onderbouwing om aan verzekeraars en zorginstellingen te tonen wat nu het
effect is. Breder nog, dat we duidelijk maken wat de bijdrage is van
zorgboerderijen aan de kwaliteit van het leven.''
Maar is er vraag vanuit de zorg?
,,Er is een bredere trend. Er bestaat een groeiende interesse in de vraag
wat de omgeving kan betekenen voor de gezondheid. Achmea adverteert in tv-
spotjes met een zorgboerderij en verzekeraars creëren health centres in een
mooie, groene omgeving. De grootste toekomst voor zorgboerderijen ligt
rondom de grote steden. Nu zie je dat vooral in de Achterhoek, de Veluwe en
Brabant goede ervaringen zijn opgedaan. We zijn nu bezig in Waterland met
stichting Landzijde, om contact te zoeken met zorginstellingen in
Amsterdam. De gemeente Amsterdam toont ook interesse. Vorig jaar nog zei de
commissaris van politie dat alle verslaafden in een zorgboerderij
opgevangen moesten worden. Dat is misschien wat overdreven, maar er zijn in
zo'n grote stad doelgroepen genoeg.''
Zorgboerderijen hebben nog altijd een grijzewollensokkenimago. Is dat nog
terecht?
,,Het is hetzelfde als bij de biologische landbouw. Je ziet dat de
zorglandbouw zich verbreedt, dat wordt gezocht naar onderbouwing met
kennis, en dat men zich professionaliseert. Het mooie is dat het vanuit de
basis is ontstaan, en dat de wetenschap daar een beetje achteraan hobbelt.
Er moet dan ook nog veel onderzoek gedaan worden. Wat is het effect van
gebruik van dieren en planten op bedrijfsniveau. Wat speelt is de vraag of
het een echt boerenbedrijf moet zijn, of dat je ook met bijvoorbeeld
hangbuikzwijntjes kan werken. Daar doen we nu samen met de
Wetenschapswinkel onderzoek naar.''
U heeft al langer plannen om op de Hoge Born in Wageningen een zorglandgoed
te stichten. Moet dat die wetenschappelijke achterstand helpen inhalen?
,,Er zijn twee ideeën. Het eerste is het expertisecentrum. Nu gebruiken we
kennis van Alterra, ID-Lelystad, de leerstoelgroep Dierlijke
productiesystemen, het LEI, de leerstoelgroep Huishoud- en
consumentenstudies, het IMAG en PRI. Die expertise moet je bundelen, want
de vragen met betrekking tot zorg en landbouw zijn multidisciplinair.
Daarnaast bouwen we voort op de contacten met instellingen op het gebied
van de psychiatrie, de arbeidsrehabilitatie en de gezondheidszorg, zoals
het Trimbos Instituut, het Nederlands Instituut voor Zorg en Welzijn en de
Universiteit Utrecht.
Het tweede idee is het zorglandgoed. Dat is een onderdeel daarvan. Met een
proefboerderij, waarin zorginstellingen samenwerken met Wageningen UR,
kunnen we duidelijk maken dat Wageningen met het thema bezig is. De
cliënten die in het zorglandgoed opgenomen worden, zullen ook deelnemen aan
onderzoek. Je laat ze dan een week werken met dieren en houdt dan bij of de
klachten afnemen. Hetzelfde willen we doen met planten. Maar we willen ze
ook laten werken op de proefboerderij op Droevendaal en ze kunnen
bijvoorbeeld ook de binnentuin van Alterra gaan verzorgen.
Het zorglandgoed moet ook de fysieke plek zijn waar mensen uit beleid en
praktijk elkaar kunnen ontmoeten. Op termijn willen we ook cursussen gaan
geven. We moeten nog uitwerken hoe die ontmoetingsplek vormgegeven wordt.
Het is niet zo als bij oude proefboerderijen dat iedereen zomaar kan komen
kijken. Dan wordt het poppetjes kijken.''
Wie gaat het betalen?
,,Het ministerie van LNV heeft budget om een nieuwe leefgemeenschap op te
zetten, om de boerderij om te bouwen en te exploiteren. Het idee is dat zij
het zorglandgoed langdurig van Wageningen UR gaan huren. Er zijn natuurlijk
de gewone onderzoeksbudgetten, maar daarnaast moet het expertisenetwerk ook
nieuwe onderzoeksopdrachten opleveren. We hebben vorig jaar de Sprongprijs
van het Nationaal Initiatief Duurzaam Ondernemen gewonnen voor ons
programma over wat landbouw en groen voor de gezondheid van mensen
betekenen. Daarmee kunnen we een aantal jaren onderzoek doen.
We zijn ook bezig met een Europees netwerk. In andere landen spelen
dezelfde vragen als hier. We willen volgend jaar een Europees congres
organiseren. Dan kunnen we ook inschrijven op Europese programma's.''
Het gaat dus om meer dan de zorgboerderij alleen?
,,Het is zeker breder, meer richting platteland en gezondheid in het
algemeen. Regio's kunnen zich bijvoorbeeld profileren als gezond. Ze
produceren gezonde regioproducten, leveren mogelijkheden voor zorg en
recreatie. Zo is Waterland voor de regio rond Amsterdam een gezonde plek.
Met het geld dat daarmee gegenereerd wordt, kan men dan weer het open
landschap blijven onderhouden. En er zit in de zorg veel geld, veel meer
dan in natuurbeheer bijvoorbeeld.''

Martin Woestenburg

Fotobijschrift:
'Mister zorgboerderij' dr. Jan Hassink: ,,De grootste toekomst voor
zorgboerderijen ligt rondom de grote steden’’.

Re:ageer