Organisatie - 1 januari 1970

Hamburgermoleculen beschermen vloer

Mayonaise met minder calorieën en hamburgermoleculen die je op de vloer kunt spuiten om die langer schoon te houden. Het zijn twee voorbeelden van toepassingen van nanotechnologie waar in Wageningen aan wordt gewerkt. De technologie was het onderwerp van de 88ste dies natalis.

Bionanotechnologie is nu een speerpunt van Wageningen Universiteit. Maar nog niet eens zo lang geleden was nanotechnologie voer voor sciencefictionschrijvers, die fantaseerden over een toekomst waarin moleculaire robotjes in ons lichaam rondzwierven om ons gezond te houden, ons bovenmenselijke vermogens te geven of het menselijk ras uit te roeien. Wageningen zou Wageningen niet zijn als het niet verbluffend praktische toepassingen wist te bedenken voor hemelbestormende wetenschappelijke paradigma’s.
Neem ‘nanonaise’. Het smaakt als gewone mayonaise, maar bevat dankzij nanotechnologie beduidend minder calorieën. ‘We kunnen zo’n product maken doordat we moleculen op een schaal van enkele miljardste meters kunnen manipuleren’, aldus prof. Remko Boom, hoogleraar Levensmiddelenproceskunde, tijdens de dies. Mayonaise bestaat uit minuscule oliedruppeltjes die zweven in water. ‘Mayonaise met minder oliedruppels wordt net zo dun als melk. Maar met nanotechnologie kunnen we die oliedruppeltjes weer waterdruppeltjes laten bevatten.’
Wageningen heeft al meer nano-applicaties op zijn naam. Eentje staat op de poster die aan de muur hangt tijdens het nanosymposium, dat op de morgen voor de diesviering in het WICC wordt gehouden. ‘Je mag ze broodje-hamburger-deeltjes noemen’, zegt prof. Martien Cohen Stuart van de leerstoelgroep Fysische chemie en kolloïdkunde. ‘Ze bestaan uit een kluwen van enkele tientallen draadvormige moleculen. Die draden bevatten aan het ene uiteinde positief of negatief geladen deeltjes. Het andere uiteinde heeft geen elektrische lading. Het niet-geladen stuk is langer dan het deel dat wel een elektrische lading heeft.’
Breng je de draden in elkaars nabijheid, dan klitten de elektrisch geladen uiteinden samen. Ze vormen een bolletje – ofwel het stukje vlees in de hamburger. De apolaire uiteinden vormen de twee broodjes waartussen het stukje vlees geklemd zit. ‘Hoe het kan, weten we nog niet helemaal’, zegt Cohen Stuart. ‘Maar de ongeladen uiteinden van de draden met een negatief geladen uiteinden vormen één half broodje, en de ongeladen uiteinden van de draden met positief geladen uiteinden vormen een ander half broodje.’
Cohen Stuarts groep is al op tenminste één mogelijke commerciële toepassing van de hamburgermoleculen gestuit. ‘Je kunt er oppervlakten mee schoonhouden’, zegt de hoogleraar. ‘Als je deze moleculen op een vloer sprayt, vormen ze een beschermende laag. We zijn in gesprek met een fabrikant van schoonmaakmiddelen.’
De problemen rond de introductie van gemodificeerde gewassen (GMO’s) hebben laten zien wat er gebeurt als actiegroepen zich gaan verzetten tegen bedreigende technologieën als hamburgermoleculen en nanonaise. ‘Wetenschappers en bedrijven zullen de consumenten dus moeten overtuigen van het nut van hun innovatie’, zegt prof. Lynn Frewer, hoogleraar Voedselveiligheid en consumentengedrag. Ze onderzoekt de houding van de consument ten opzichte van bionanotechnologie. ‘De nieuwe technologie heeft alleen kans van slagen als de consument het idee heeft dat de nieuwe technologie in zijn voordeel is, en bovendien veilig is. Dat heeft de mislukte introductie van GMO’s ons wel geleerd.’

Willem Koert

Re:ageer