Wetenschap - 1 januari 1970

Haar verraadt hormoongebruik

Onderzoekers van Rikilt hebben een methode ontwikkeld waarmee ze verboden hormonen in de haren van koeien kunnen aantonen. De nieuwe techniek omzeilt een probleem dat hormoonjagers parten speelt. Als de onderzoekers de hormonen in de haren vinden, kunnen ze met honderd procent zekerheid zeggen dat die niet door het dier zelf zijn aangemaakt.

‘De hormonen waar wij naar hebben gekeken zijn natuurlijke hormonen’, zegt dr. Michel Nielen van Rikilt. ‘Boldenon en testosteron, allebei krachtige androgenen die zitten in commerciële preparaten, maar ook worden aangemaakt door runderen zelf. Als je de urine van dieren onderzoekt, vind je de omzettingsproducten van die hormonen, of die nu zijn behandeld met synthetische hormonen of niet.’
Het gebruik van testosteron, boldenon en andere hormonale groeibevorderaars is in de EU verboden. Wetenschappers vrezen dat de consumptie van hormoonvlees op de lange termijn schadelijk is voor de gezondheid. Omdat veetelers die bereid zijn de wet aan hun laars te lappen, een tiental procent meer opbrengst per koe kunnen halen als ze verboden middelen gebruiken, is er een zwarte markt voor hormoonproducten ontstaan. Door controles proberen LNV en de sector daar paal en perk aan te stellen.
‘In de sport gebruiken dopingjagers grenswaarden voor urinemonsters om uit te maken of sporters verboden middelen hebben gebruikt’, zegt Nielen. ‘Vind je meer van een metaboliet dan de grenswaarde, dan heeft de sporter doping gebruikt. Wij kunnen dat niet. Bij koeien is de natuurlijke fluctuatie van de hormoonspiegels te groot.’
Nielen heeft dat probleem opgelost door niet de urine van koeien te onderzoeken, maar het haar. Dat schrijven hij en zijn collega’s binnenkort in de Journal of Chromatography B, Analytical Technologies in the Biomedical and Life Sciences. De nieuwe techniek benut het gegeven dat fabrikanten ook natuurlijke hormonen een beetje versleutelen.
‘In commerciële preparaten die natuurlijke hormonen bevatten, heeft de fabrikant de hormonen veresterd’, legt Nielen uit. ‘De hormonen zijn vastgemaakt aan een vetzuur, zodat ze langer in het lichaam circuleren. In het lichaam halen enzymen dat vetzuur van het hormoon af.’ Dat gebeurt zo snel dat de esters niet in de urine zijn aan te tonen. Maar in de haren zijn de bewuste enzymen niet actief, en worden synthetische hormoonesters ongewijzigd opgeslagen.
Omdat de veresterde versies van testosteron en boldenon in de natuur niet voorkomen, is hun vondst een onweerlegbaar bewijs dat een dier is behandeld met verboden middelen. Bovendien is de methode gevoelig. Nielen en zijn collega’s van Rikilt en de universiteit van het Belgische Gent vonden intacte, veresterde testosteron en boldenon in de haren van runderen die twee weken eerder een eenmalige injectie met de illegale groeibevorderaars hadden gekregen. / WK

Re:ageer