Wetenschap - 24 februari 2016

Grote bijen worden kleiner

tekst:
Rob Ramaker
1

Grote bijensoorten zijn de afgelopen 150 jaar kleiner geworden. Dit ontdekten ecologen toen ze bijen uit de historische Naturaliscollectie opmaten. De krimp trad alleen op bij vrouwtjes, niet bij mannetjes.

Foto: 8 van de 18 onderzochte bijen / Wikipedia

Hoewel de oorzaak onbekend is, zien de Braziliaanse en Nederlandse onderzoekers de toegenomen eenvormigheid van Nederlandse weilanden als voornaamste verdachte. Hun resultaten zijn gepubliceerd in PLoS ONE.

Al eerder werd bekend dat grote bijensoorten momenteel harder achteruitgaan dan kleine soorten. Die grote bijen, vermoedden de onderzoekers, staan hierdoor evolutionair onder druk om te krimpen.

Het ecologenteam onderzochten dit door bij 4510 bewaarde bijen de afstand te meten tussen de aanhechtingsplekken van de vleugels; een maat voor de lichaamsgrootte. Ze bekeken bijen van 18 in Nederland voorkomende soorten. Bij grote bijensoorten, zoals de aardhommel, bleken vrouwtjesbijen gemiddeld 6,5 procent kleiner te worden. De onderzoekers konden de meeste omgevingsfactoren uitsluiten en het lijkt dus echt te gaan om een evolutionaire verandering. Zelfs voor een bioloog een verbazingwekkend resultaat, zegt David Kleijn. ‘Je denkt toch: die bijen zijn fixed. Maar zij moeten zich net zo goed aanpassen.’

Je denkt toch: die bijen zijn fixed. Maar zij moeten zich net zo goed aanpassen.
David Kleijn, hoogleraar Plantenecologie en natuurbeheer

De oorzaak voor de krimp zoekt Kleijn in de veranderingen in de Nederlandse landbouw. Over de afgelopen 150 jaar is deze grootschaliger en intensiever geworden. Zo zijn weilanden nu grasmatten zonder veel wilde bloemen en planten. Bijen hebben zo minder bloemen – en dus nectar – tot hun beschikking. Bovendien varieert het aanbod sterker dan vroeger. Grotere bijen hebben meer nectar nodig en ondervinden dus eerder de negatieve gevolgen.

Opvallend aan de resultaten is dat de krimp bij mannetjes niet optreedt. ‘Er moet hier een tegendruk bestaan’, zegt Kleijn. ‘Mogelijk is het voor hen belangrijk groot te zijn. Bijvoorbeeld om met zo veel mogelijk vrouwtjes te paren.’

Aangezien bijen zorgen voor de bestuiving van planten en gewassen, kan krimp gevolgen hebben voor plantensoorten die precies zijn aangepast op ‘hun’ bij. Dat roept allerlei wetenschappelijke vragen op, bijvoorbeeld of planten nu minder goed worden bestoven en zich evolutionair moeten aanpassen.

Re:acties 1

  • Tom de Boer

    Het viel mij op dat de bijen in mijn tuin dit jaar kleiner waren ik gewend ben van andere jaren. Ik heb lavendelbloemen staan waar ze gek op zijn. Tot nu toe, eind mei 2018, heb ik nog maar enkele gezien en dus ook kleiner. Misschien komen er verderop in het jaar nog grotere. Ik woon in Leeuwarden.

    Reageer

Re:ageer