Wetenschap - 1 februari 2016

Genetische modificatie menselijke embryo’s

tekst:
Koen Guiking

Britse wetenschappers gaan ‘genome editing’ toepassen op menselijke embryo’s. ‘Het is goed nieuws dat dit onderzoek wordt toegestaan’, reageert John van der Oost, ‘maar er moet natuurlijk wel kritisch naar de toepassing gekeken worden.’

Menselijke embryo

Menselijk embryo na drie dagen. Foto: RWJMS IVF Program

Van der Oost werkt al ruim tien jaar aan de CRISPR-technologie die nu gebruikt zal worden om het DNA van menselijke embryo’s te wijzigen. In de publicatie The Heroes of CRISPR in het gerenommeerde wetenschappelijke journal Cell werd hij twee weken geleden nog aangeprezen als één van de pioniers van CRISPR. Hoe vindt hij het dat de techniek nu gebruikt wordt in menselijke embryo’s?

‘De grote belofte van deze techniek is dat je heel precies een defect in de genetische code kunt repareren. Als je daarmee kunt voorkomen dat ziektes worden doorgegeven aan het nageslacht, dan is dat wat mij betreft een geweldige ontwikkeling. Maar het is natuurlijk heel belangrijk dat er strikte regels zijn over wat wel en niet toelaatbaar is. Je kunt met gene editing een puntmutatie herstellen, maar je kunt ook meerdere genen weghalen en vervangen. Er zijn natuurlijk ook de spookverhalen dat mensen met veel geld baby’s gaan bestellen die piano kunnen spelen als Mozart en kunnen voetballen als Cruijff. Persoonlijk geloof ik daar niet in. Talent is een samenspel van heel veel genen die we nog helemaal niet begrijpen. Maar het is wel goed dat er kritisch naar de toepassing van de techniek gekeken wordt.’

De techniek is nog vrij nieuw. Is het niet bijzonder dat er nu al onderzoek op menselijke embryo’s wordt gedaan?

‘In de Verenigde Staten is men heel huiverig voor deze ontwikkeling en is onlangs zelfs gesproken over het instellen van een moratorium voor onderzoek naar genome editing van embryo’s. Anderzijds is in China de techniek vorig jaar al toegepast op menselijke embryo’s. Dat er in Europa niet direct op de rem getrapt wordt maar onderzoek onder strikte voorwaarden mag plaatsvinden, vind ik heel positief. Voor de wetenschappers in het Verenigd Koninkrijk geldt bijvoorbeeld dat ze de embryo’s niet mogen inbrengen in een vrouw, en dat ze de embryo’s maximaal een paar dagen in leven mogen houden om te zien hoe ze zich in het allervroegste stadium ontwikkelen.’

Kun je in lekentermen uitleggen hoe de CRISPR-techniek werkt?

‘Wij werken al tien jaar aan het CRISPR systeem. Het is een afweersysteem van bacteriën tegen virussen. Toen we wat fundamentele inzichten in het CRISPR mechanisme hadden verkregen, is het ons gelukt om heel gericht een bacterie resistent te maken tegen een bepaald virus. Dat deden we door een klein stukje RNA te koppelen aan een CRISPR-geassocieerd (Cas) enzym van de bacterie. Als daarna een virus deze bacterie binnenkomt, leidt dit stukje RNA het enzym naar een specifieke DNA-sequentie van het virus, waar het vervolgens een knip aanbrengt. Hierdoor wordt het virus onschadelijk gemaakt. Een vergelijkbaar enzym, Cas9, kan met een ander RNA-molecuul worden geprogrammeerd om zeer gericht op precies het juiste punt van menselijk DNA een knip aan te brengen, en dat stukje te vervangen door een ander stukje DNA. Je kunt op deze manier heel specifiek een DNA-sequentie met een vervelende mutatie in een menselijke cel repareren.’

Dat klinkt als een zeer nauwkeurige operatie die vaak fout kan gaan.

‘Het gaat minstens 99,99 procent van de tijd goed. De vraag is of we dat goed genoeg vinden als het daadwerkelijk gaat om het herstellen van DNA-schade in menselijke embryo’s. Samen met de ethische aspecten, zijn dat vragen waar de wetenschap in overleg met allerlei maatschappelijke groeperingen een antwoord op moet geven.’

Meer over CRISPR:


Re:ageer