Wetenschap - 5 april 2001

Genenpakket buffel leed niet onder runderpest

Genenpakket buffel leed niet onder runderpest

Het genenpakket van de Afrikaanse buffel is verrassend divers. De genetische diversiteit van de wilde buffels heeft nauwelijks geleden onder een grote uitbraak van runderpest en de versnippering van het leefgebied. Dat concludeert promovendus drs. Pim van Hooft in zijn proefschrift over de populatiegenetica van de Afrikaanse buffel.

Aan het einde van de negentiende eeuw waarde de runderpest door Afrika. Niet alleen door de mens gehouden runderen werden het slachtoffer, ook wilde grazers als giraffes, gnoes en buffels legden massaal het loodje. In grote gebieden stierf naar schatting 90 tot 95 procent van de buffelpopulatie. Genetici verwachtten dat die ramp zijn sporen zou hebben nagelaten in het genenpakket van de buffel. Dat blijkt echter niet het geval te zijn. De genen van de buffels blijken na onderzoek verrassend divers.

Van Hooft denkt dat de grote vari?teit te danken is aan het snelle herstel van de buffelpopulatie na de runderpest. Populatiegenetici noemen een periode waarin een diersoort door een ramp of ziekte tijdelijk sterk in aantal afneemt een bottleneck. Een zeldzaam gen loopt in zo'n bottleneck elke generatie kans uit te sterven wanneer het niet wordt overgedragen op de nieuwe generatie. Hoe sneller een populatie herstelt, hoe minder generaties het gen de kans loopt te verdwijnen. Een snel herstel van de populatie is dus goed voor de genetische diversiteit.

Een nieuwe bedreiging voor de buffel vormt de versnippering van zijn leefgebied door de mens. Landbouwgebieden en steden knippen het domein van de buffel in steeds kleinere stukken. Ook dat heeft tot nu toe geen sporen nagelaten in de genen van de buffel. Van Hooft waarschuwt echter wel dat dat in de toekomst zou kunnen veranderen als de populaties nog kleiner worden.

Van Hoofts analyse van de genen van de buffel werpt ook licht op het verre verleden van Afrika. De bosbuffel, die in de Afrikaanse regenwouden leeft, beschikt over een zeer divers genenpakket. E?n van de verklaringen voor de diversiteit is dat de bosbuffels in het verleden in verschillende populaties zijn gescheiden. Tijdens de ijstijd zou het tropisch regenwoud sterk in omvang zijn afgenomen. Slechts enkele 'eilanden' bleven waarschijnlijk over. Een vergelijkbaar patroon is te zien bij gorilla's en chimpansees. | K.V.

Van Hooft promoveert 10 april bij prof. dr. Herbert Prins, hoogleraar Natuurbeheer in de tropen en de ecologie van vertebraten en prof. dr. ir. Pim Brascamp, hoogleraar Fokkerij en toegepaste genetica.

Re:ageer