Wetenschap - 1 januari 1970

Geef vluchteling meer macht

De vouwen in vluchtelingenkampen in Oeganda hebben ernstig te lijden van seksueel geweld. Die situatie kan verbeteren als hulporganisaties vrouwen een grotere rol geven in de organisatie van de hulp, stelt onderzoekster dr. Debora Mulumba.

In Oeganda hebben vele vluchtelingen uit Zuid-Soedan en uit Oeganda zelf een veilig heenkomen gezocht in vluchtelingenkampen. De kampen zijn in feite gebieden van meerdere vierkante kilometers groot waar vluchtelingen zich voor langere termijn mogen vestigen en land krijgen om te bebouwen. Mulumba, docente vrouwenstudies aan Makerere University in Oeganda, woonde zelf lange tijd in de kampen, om van nabij te bestuderen hoe vrouwen er leven.
Mulumba ontdekte dat seksueel geweld tegen vrouwen er veel voorkomt. Ook komt exploitatie van jonge vrouwen voor, zoals in het geval van een moeder die zo arm was dat ze geen andere mogelijkheid had dan haar dochter te prostitueren om te overleven.
Mulumba onderzocht de oorzaak van het geweld tegen de vrouwen en vond die in de machtsverhoudingen tussen mannen en vrouwen. Bij de stammen in Soedan, waar de vluchtelingen vandaan komen, heersen al traditionele verhoudingen waarbij vrouwen weinig te vertellen hebben in het gezin. Maar in die traditionele verhoudingen worden vrouwen ook beschermd tegen geweld, door bijvoorbeeld de ouders. Door de vlucht is de gemeenschap uiteengevallen, en daarmee ook die sociale bescherming. Ook de vormen van conflictbeheersing die in de gemeenschap geldig waren, bleken in de verminkte restanten van die gemeenschap onder de vluchtelingen niet meer te werken. Veel mannen hadden bovendien geen werk in de kampen, wat de situatie niet verbetert.
De hulp die vluchtelingen krijgen van de Oegandese overheid en van de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR bleek erg topdown georganiseerd. Vluchtelingen zelf, met name vrouwen, kregen weinig kans zelf iets te doen, constateerde Mulumba.
Ook ging de gezondheidszorg grotendeels voorbij aan de grote hoeveelheid verkrachtingen. Om aids tegen te gaan werden wel condooms uitgedeeld, maar voor de verkrachtingen was geen aandacht. Ook hulpverleners zelf bleken zich schuldig te maken aan misbruik van vrouwen.
Feministe Mulumba ziet er een bevestiging in van haar stelling dat vrouwen alleen geholpen kunnen worden als ze meer macht krijgen. Een van haar aanbevelingen is dan ook om de hulp aan vluchtelingen voortaan meer te laten organiseren door de vluchtelingen zelf. Want volgens Mulumba hebben ook vrouwen in deze slechte omstandigheden wat ze met de sociologische term agency aanduidt: de kracht om zelf beslissingen te nemen en zo het heft in handen te nemen. Vrouwen bleken zichzelf al, ondanks alles, te organiseren. En Mulumba zag nog een klein lichtpuntje: de jongere generatie vrouwen was assertiever dan de oudere generatie. / JT

Dr. Debora Mulumba promoveerde op 28 oktober bij prof. Georg Frerks, hoogleraar Rampenstudies.

Re:ageer