Wetenschap - 11 maart 1999

Gedragsregistratie blijkt miljoenenbusiness

Gedragsregistratie blijkt miljoenenbusiness

Gedragsregistratie blijkt miljoenenbusiness
Noldus wint Ondernemersprijs Landbouwuniversiteit

Dr Lucas Noldus ontving op 9 maart de Ondernemersprijs van de Landbouwuniversiteit. Hij bouwde een nuttige entomologische vinding uit tot een internationaal bedrijf met duizenden klanten. Het begon met insecten, maar inmiddels registreert hij ook het gedrag van supermarktbezoekers en voetballers


Noldus deed van 1986 tot en met 1989 promotie-onderzoek bij de Wageningse entomoloog prof. dr Joop van Lenteren naar het fourageergedrag van sluipwespen. Die nemen schadelijke insecten in tuinbouwgewassen te grazen en Van Lenteren wilde precies weten hoe de sluipwespen daarbij te werk gaan. Noldus moest de wespen observeren en de effectiviteit van hun zoekstrategie in detail in kaart brengen. Dat was een arbeidsintensieve klus: met stopwatch, pen en papier op schoot notities maken

De Leidse bioloog had in de Verenigde Staten leren programmeren en schreef een programma voor gedragsregistratie op zijn portable computer. Dat was eenvoudiger: als Noldus gedrag registreerde, drukte hij een toets op de computer in, die de waarneming opsloeg. Zo verkreeg hij een datasetje waarmee hij na de proef kon gaan rekenen

Daarmee was de basis van Noldus Information Technology bv gelegd. De promovendus kreeg signalen van andere vakgebieden dat zijn registratiemethode ook voor hen interessant was en zette na zijn promotie een bedrijf op. Inmiddels verkoopt Noldus zijn techniek in licentie aan universiteiten in 65 landen. Van zijn meest populaire registratiesysteem, The Observer, zijn tweeduizend licenties geïnstalleerd. Vorig jaar draaide zijn bedrijf een omzet van vijf miljoen gulden, met 32 personeelsleden in dienst

Noldus wil zijn omzet binnen twee jaar verdubbelen. Dat moet geen probleem zijn; het afgelopen jaar groeide het bedrijf met veertig procent. Een groei van honderd procent vinden we niet oko; dat trek je niet als organisatie. Inmiddels werken veertig medewerkers bij Noldus, van wie vijf op het kantoor in de Verenigde Staten en oon op een pas geopend kantoor in Duitsland

De techniek vindt vooral aftrek in de wetenschappelijke wereld, maar ook onderzoeksafdelingen van bedrijven behoren tot zijn klanten. Zo heeft hij net een contract afgesloten met een Engels reclame-onderzoeksbureau dat het gedrag van supermarktbezoekers in kaart wil brengen. De supermarkten analyseren het koopgedrag via de kassabon, maar ze hebben eigenlijk geen idee van het zoekgedrag van hun klanten: of ze producten tegen elkaar afwegen, hoe lang ze daar over doen, et cetera. Onderzoekers gaan de klanten nu volgen in de supermarkten met een portable computertje, om hun koopgedrag te registreren

De doorbraak van zijn registratiesysteem naar het reclamewereldje kwam tot stand op het congres Measuring Behaviour dat Noldus organiseerde. Het bedrijf nodigde driehonderd gedragsonderzoekers uit de hele wereld uit, waarbij hij ervoor waakte dat het goon congres van vakspecialisten werd. Alle onderzoekers zitten in hun eigen wereldje; we wilden juist mensen die elkaar nooit tegenkomen.

Zuigelingen

Noldus' techniek wordt inmiddels gebruikt om het gedrag van varkens te bestuderen, in verband met de welzijnsproblemen in de varkenshouderij. Ratten en muizen in laboratoria worden ermee gevolgd om het gebruik van proefdieren te verfijnen en te verminderen. Het gedrag van zuigelingen en demente bejaarden wordt ermee geregistreerd en - nooit gedacht, stelt Noldus - het ondersteunt ergonomisch onderzoek. De interactie tussen mens en machine: hoe gaan mensen om met een Internetsite, het dashboard van een auto, de controlepanelen van een energiecentrale, een mobiele telefoon.

Zelfs voor logistiek onderzoek blijkt het registratiesysteem van Noldus van belang te zijn. Zo kocht de KLM een licentie om de handelingen van het grondpersoneel in kaart te brengen na het landen van een vliegtuig op Schiphol. Als een jumbojet landt, werkt iedereen een draaiboek af. Met de registratie konden ze doorrekenen of er nog tijdwinst te halen was, verklaart Noldus

De techniek voor deze toepassingen is steeds hetzelfde, maar de gebruiker bepaalt de configuratie van het programma. Bij het populaire pakket The Observer tikt de onderzoeker de benodigde gegevens in of hij maakt gebruik van video-opnamen. De afstemming of synchronisatie van camera en computer is daarbij bepalend voor de kwaliteit van de gegevens. Bovendien kan de gebruiker zo gedragshandelingen selecteren om nog eens te bekijken. In het programma EthoVision is het waarnemingsproces volledig geautomatiseerd - de computer registreert en verwerkt, de onderzoeker is niet meer nodig. Dit geavanceerde systeem, dat samen met de Landbouwuniversiteit en de Universiteit Utrecht is ontwikkeld, kan bijvoorbeeld het ruimtegebruik van labdieren registreren. De computer kan nog geen gelaatsuitdrukkingen registreren, maar wel de verplaatsingen en afstand tussen de dieren, aldus Noldus. A.S

Re:ageer