Organisatie - 1 januari 1970

‘Gedragscodes zijn uitermate saai’

De gedragscode voor wetenschappelijk onderzoek is misschien wel noodzakelijk, maar volgens de Rotterdamse emeritus-hoogleraar Medische genetica prof. Hans Galjaard toch vooral ‘uitermate saai’. ‘Als ik alle regels zou lezen, kom ik niet meer toe aan onderzoek. Er is dan al helemaal geen gevaar dat ik het verkeerde onderzoek ga doen.’

Galjaard was een van de afsluitende sprekers op het ethiekdebat dat woensdagmorgen 9 maart voorafgaande aan de viering van de Dies Natalis werd gehouden. Met zijn relativerende woorden en anekdotes kreeg hij de lachers op zijn hand en zorgde hij ervoor dat het debat iets van zijn zwaarte verloor. Ethiek komt volgens hem nog het dichts in de buurt van een gut feeling dat je kan helpen bij het maken van keuzes.
Zijn medediscussiant, de Wageningse ereprofessor en FAO-topvrouw prof. Louise Fresco (‘ik ben min of meer ingehuurd om het met u oneens te zijn’) zag iets meer rol weggelegd voor de ethiek. ‘Ethiek gaat altijd over dilemma’s, over het maken van keuzes en wie er mag kiezen. Fundamentele wetenschap wordt vooral gedreven door de wetenschap zelf, maar ook de samenleving moet hierbij een stem krijgen.’
Volgens voormalige Wereldbank-topman prof. Ismail Serageldin, eveneens Wageningse ereprofessor en bibliothecaris van de Bibliotheek van Alexandrië, is ethiek in de wetenschap terug te brengen tot een simpel uitgangspunt. ‘De wetenschapper is natuurlijk ook gewoon een burger en het burgerschap moet hij niet achterlaten bij de deur van zijn lab’.
Ethische dilemma’s illustreerde Serageldin aan de hand van het verhaal waarbij gevraagd wordt een fluit te geven aan een van drie kinderen en je steeds alleen informatie over een van de kinderen krijgt. ‘Als je hoort dat het ene kind arm is en de anderen alles al hebben, ben je geneigd het arme kind de fluit te geven. Maar als je alleen hoort dat het tweede kind muzikaal is, kies je waarschijnlijk voor hem. Hoor je echter dat het derde kind de fluit zelf gemaakt heeft, dan geef je het waarschijnlijk aan hem. Het gaat om de afweging tussen gelijkheid, gebruik en eigendom. Het wordt pas echt moeilijk als je alle drie de verhalen kent.’
Volgens prof. Martijn Katan, akademiehoogleraar Humane voeding, komen veel gewetensvragen aan onderzoekers toch neer op de vraag welke geldschieters acceptabel zijn. ‘Als de tabaksindustrie een onderzoek aan tabaksplanten wil financieren, accepteer je dat dan?’ Fresco is van mening dat de onderzoeker zich dan nadrukkelijk af moet vragen of er goede redenen zijn om aan tabak te werken. ‘Als iemand dan zegt dat tabak zo belangrijk is omdat het een belangrijk landbouwproduct is in arme landen, dan zou ik zeggen: ‘onzin’. Zo’n land is beter af als het een ander gewas gaat verbouwen. Voor mijn gevoel is er dus geen enkel reden om aan tabak te gaan werken’.
De meest uitgesproken inbreng in het plenaire debat kwam van de studenten uit de zaal, die getraind willen worden in ethiek. ‘Docenten moeten meer ethiek in hun colleges opnemen’, vindt studente Babs Jaspers. ‘Ik maak me erg zorgen als wetenschappers niet echt blijken na te denken over wat ze nou eigenlijk doen.’
Het eerder op de ochtend gehouden deeldebat over de rol van wetenschap in controversiële productiesystemen – toch een onderwerp waarover regelmatig maatschappelijke discussie ontstaat – kwam minder goed uit de verf dan het afsluitende plenaire debat. De onlangs benoemde bijzonder hoogleraar Ketengestuurde dierlijke productie prof. Bert Urlings en hoogleraar Dier en samenleving prof. Elsbeth Noordhuizen-Stassen leverden weinig vuurwerk. De samenvattende conclusie van de voorzitter prof. Ruud Huirne na een uur debat was tekenend: wetenschappers spelen een belangrijke rol in ethische kwestie en moeten de positieve en negatieve kanten goed tegen elkaar afwegen. ‘Het is belangrijk dat wetenschappers het hele verhaal vertellen en verder ben ik bang dat we meer vragen hebben opgeroepen dan we antwoorden hebben gegeven.’ / GvM

Re:ageer