Wetenschap - 7 maart 1996

Gebrek aan geld en gezag frustreert milieuzorg

Gebrek aan geld en gezag frustreert milieuzorg

Ze gooien niet zomaar meer oud papier in de prullenbak, kopen misschien een fiets en gebruiken wat vaker de Interliner. Maar zijn de LUW-medewerkers ook bereid om energie te besparen, te telewerken of op schonere wijze onderzoek te doen? Ja, als anderen de milieuvriendelijke alternatieven aandragen.


De resultaten vallen niet mee en hadden nog harder kunnen uitpakken, want enkele vakgroepsvoorzitters weigerden hun medewerking aan het onderzoek, naar verluidt omdat ze te druk zijn met ondermeer reorganisatieperikelen. Het onderzoekje betrof de bereidheid onder medewerkers om mee te werken aan meer milieuzorg op de LUW. Daarvoor ondervroeg ir T. Koppenol in het najaar 24 personeelsleden uit alle geledingen.

Het meest opvallende uit haar rapport is dat medewerkers genoeg hebben van de interviews, enquetes en inventarisaties van de afgelopen jaren over afvalstromen, vervoer of milieuvriendelijke kantines. Deze zijn uitgevoerd om de basis mee te krijgen, zo denken beleidmakers op het bestuurscentrum. Maar dan moet die basis niet steeds om een mening worden gevraagd zonder dat duidelijk wordt wat met de resultaten wordt gedaan, noteerde Koppenol in haar verslag. Haar rapport werd vorige week positief ontvangen door de opdrachtgevers, de werkgroep Bedrijfsinterne milieu- en veiligheidszorg (Bims) en de themagroep Gebouwen, terreinen, energie en vervoer.

De weerstand tegen meer milieuzorg is volgens Koppenol vooral de weerstand tegen reorganisaties en het verlies van personeel. Milieuzorg mag, zolang het niet leidt tot extra taken of belasting. Door de krimp en toename van de werkdruk is er weinig sympathie voor de LUW als werkgever, tekende Koppenol op. Voor het heil van de LUW doe je het niet meer." Het bestuurscentrum krijgt ervan langs, ondanks alle goed bedoelde pogingen van initiatiefnemers om de basis mee te laten spreken. Het centrale beleid wordt over je uitgegooid; de ene dag hoor je dit, de andere dag hoor je dat. Welke dingen serieus zijn, moet je afwachten."

Nachtbrakers

Zo wordt flink geageerd tegen het idee, tijdens de interviews gelanceerd, om de openingstijden van gebouwen in het winterseizoen te beperken. Dat zou het energieverbruik terugdringen, maar de onderzoekers willen gewoon hun werk doen en flexibel kunnen zijn. Als gebouwen eerder sluiten, bedreigt dat de flexibiliteit. Toch geven concierges aan dat maar liefst negentig procent van de nachtbrakers buiten kantooruren niet in gebouwen hoeft te zijn. Overigens worden avondcolleges al zoveel mogelijk in een gebouw gegeven, wat de stookkosten beperkt.

Van het schrijven van milieuparagrafen in onderzoeksvoorstellen willen wetenschappers ook niet veel weten. Kwaliteit, tempo en produktiviteit zijn belangrijker dan een afweging over de te gebruiken onderzoektechnieken en de implicaties daarvan voor het milieu. Milieu betekent een taak erbij en daar is geen tijd voor. Dat is iets voor de beheerder of het labhoofd, die ook meteen milieuvriendelijke alternatieven mogen aandragen."

Deze botsing tussen onderzoekers en niet-wetenschappelijk personeel komt ook naar voren bij Unifarm. De medewerkers krijgen geregeld te maken met onderzoekers die het beter denken te weten" als het de proeftechnische aspecten betreft. Volgens Koppenol hindert dit de pogingen van Unifarm om de proeven efficient te plannen, teneinde de hoeveelheid kasruimte en het energieverbruik te beperken.

Automatisering

Uit het rapport blijkt dat de aanstaande nieuwbouw van kassen voor Unifarm op Kortenoord een grote energieklapper kan zijn. Ze gebruiken veertig tot 45 procent minder energie dan de huidige kassen. Grote acties als deze en het aanbrengen van waterbesparende toiletten, zijn hard nodig, meent Koppenol. De LUW-bevolking wil niet lastig gevallen worden met kleine dingen die weinig opleveren."

Onderzoekers stellen dat ze laboratoriumapparatuur al heel efficient gebruiken, zodat ze geen energiebesparing kunnen leveren. Als reden voor het toegenomen energieverbruik door apparatuur noemen ze de automatisering van de analyse-apparatuur. Dat was bittere noodzaak na het bezuinigen op laboranten.

Koppenol heeft ook opmerkingen over de gezagsverhoudingen binnen de vakgroepen opgetekend. Zo moet de vakgroepsvoorzitter, veelal een hoogleraar, de zaak inspireren. Zoals een secretaresse zei: De hoogleraar is op de vakgroep de autoriteit; daar luisteren ze wel naar." Secretaresses vinden zichzelf niet geschikt om medewerkers aan te spreken op gedrag als het onnodig laten branden van licht. Van mij trekken ze zich toch niets aan." Concierges zijn wel bereid om politieagent te spelen, door bijvoorbeeld briefjes neer te leggen bij ramen die open blijven staan. Voor beheerders is dat moeilijker, want dat zijn vaak al de zeurkousen: degenen die op het geld letten en vaak impopulaire dingen moeten meedelen.

Daarom moeten deze mensen, die vaak de milieuzorg op hun bordje krijgen, meer dekking en erkenning krijgen, stelt Koppenol. Want wat blijkt? Onderzoekers vinden dat zij niet de milieuzorg moeten organiseren. Zij willen alleen uitvoeren. De beheerders op hun beurt vinden dat de onderzoekers geen gemakkelijk volk zijn. Ze zijn moeilijk in het gareel te houden, individualistisch en eigenwijs."

Energiebudget

Vanuit Unifarm wordt een andere gevoelige kwestie aangesneden. Het proefbedrijf vindt dat de energiebesparing op Unifarm ten goede moet komen aan het eigen budget. Nu leiden investeringen van Unifarm alleen tot besparing op het centraal energiebudget. Ook op vakgroepen leeft deze kwestie al langer. Het liefst zien zij informatie over energieverbruik en een afrekening per vakgroep. Alle besparingen komen dan ten goede aan de vakgroepen.

Het onderzoek bevat meer inzichten die bij ingewijden van het milieubeleid al langer bekend zijn. Zo zien leidinggevenden het telewerken niet zitten, omdat het personeel dan niet meer op de aanwezigheid gecontroleerd kan worden. Daar tegenover staat een hoge prestatie van thuiswerkende medewerkers, blijkt uit onderzoek. Meer heldere hapklare informatie over telewerken zou hier helpen en die behoefte is ook al langer bekend.

Verder signaleert het rapport de bekende weerstand bij autorijders om voor het openbaar vervoer te kiezen: het openbaar vervoer naar Wageningen deugt niet, de Interliner ten spijt. Ook de vele klachten over niet adequate fietsenstallingen waren bij Gebouwen en terreinen al bekend uit brieven, die overigens onbeantwoord bleven.

Aan ir H. Krabbenborg, parttime milieucoordinator van de LUW, de vraag of dit onderzoek nu iets toevoegt. Tja, mij verrassen de uitkomsten niet, maar de themagroep Onderwijs en onderzoek kan nu flink doorwerken. De groep ontwikkelt een standaard milieuparagraaf voor onderzoeksvoorstellen en een prakticumhandleiding over milieuzorg en veiligheid."

Gebrek aan geld en onduidelijkheid over wie nu verantwoordelijk is, en dus afgerekend wordt op gerealiseerde milieuzorg, zijn twee belangrijke belemmeringen. Ik hoop dat de themagroepen half juni een lijstje met uitgewerkte plannen op tafel leggen", aldus Krabbenborg. Dan kunnen we middelen in de begroting van 1997 claimen. Daarin waren we vorig jaar ook succesvol. Bovenop het reguliere budget van een ton is dit jaar nog eens 127 duizend gulden gezet voor het vervoersplan en afvalscheiding. Dat was volgens onze adviseur van Twijnstra en Gudde al een enorme stap vooruit", aldus een altijd optimistische Krabbenborg.

Re:ageer