Wetenschap - 1 januari 1970

Garnaal is te vaccineren, maar niemand weet hoe het werkt

,,We weten niet hoe we het hebben klaargespeeld, maar het werkt’’, zegt aio ir Jeroen Witteveldt. ,,We kunnen de tijgergarnaal beschermen tegen het Witte Stippen Syndroom. De industrie ontwikkelt het middel nu verder.’’

Viroloog Witteveldt is één van de Wageningse onderzoekers die het virus bestuderen dat in Azië de kwekers van de tijgergarnaal aan de rand van de afgrond heeft gebracht. Het economisch belang van de teelt groeit snel, maar het virus is een bedreiging. Slaat het ergens toe, dan is doorgaans in enkele dagen negentig procent van de garnalen uitgeroeid. ,,Er is niks aan te doen’’, zegt Witteveldt. ,,Het virus laat zich niet tegenhouden.’’
Dat komt vooral omdat garnalen, net als insecten en kreeften, geen immuunsysteem hebben zoals wij. Het menselijke immuunsysteem met zijn B- en T-cellen kan indringers leren herkennen. Komt een bekende indringer het lichaam binnen, dan maken de immuuncellen hem snel onschadelijk. Vaccins maken van dat principe gebruik. Ze bestaan uit verzwakte ziektekiemen, die het lichaam niet ziek kunnen maken, maar de immuuncellen wel kunnen onderwijzen.
,,Garnalen hebben geen B-cellen en geen echte T-cellen, en dus ook geen immunologisch geheugen’’, zegt Witteveldt. ,,Daarom zou een vaccin in theorie nooit kunnen werken. Maar toch moeten die dieren wel een systeem hebben om ze tegen virussen te beschermen. Anders waren ze niet zo succesvol op deze planeet.’’
Wat die verdedigingslinie ook mag zijn, Witteveldt besloot er gebruik van te maken door tijgergarnalen via hun voeding bloot te stellen aan dode genetisch gemodificeerde bacteriën. In die bacteriën had hij eerst een eiwit laten aanmaken waarmee het virus zich bekleedt.
,,We weten inmiddels hoe het witte-stippenvirus eruit ziet’’, zegt Witteveldt. ,,We hebben de genen voor twee verschillende enveloppe-eiwitten ingebracht in bacteriën. Eén daarvan deed niets. Maar het andere, het eiwit VP28, bleek daarna de dieren tegen het virus te beschermen.’’ Toen de onderzoekers de garnalen een week na toediening blootstelden aan het virus overleefde bijna tachtig procent. Twee weken later was het beschermende effect nog vijftig procent. ,,Dit onderzoek levert voor het eerst bewijs voor een immunologische geheugen bij garnalen’’, aldus Witteveldt.
De veterinaire medicijnfabrikant Intervet, die veel van het Wageningse onderzoek heeft betaald, gaat op basis van de ontdekking werken aan een commercieel preparaat. Het onderzoek gaat echter door, zegt Witteveldt. ,,We willen weten hoe dit precies werkt.’’
Witteveldts artikel over het beschermende enveloppe–eiwit verscheen in de februari-editie van de Journal of Virology. | W.K.

Re:ageer