Student - 5 maart 2009

‘GEDRAGSCODE MENSENRECHTEN HELPT NIET’

Moet je als onderzoeker van Wageningen Universiteit rekening houden met de invloed van jouw onderzoek op de mensenrechten? Die vraag stond centraal tijdens het debat Science for worldwide impact dat dinsdagavond werd verzorgd door Studium Generale en de Progressieve Studentenfractie PSF.

Iets betekenen voor mensenrechten, dat willen ze allemaal wel. De studenten die naar het debat kwamen, zijn meer dan gemiddeld geïnteresseerd in het verbeteren van de wereld en de rechten van de mens. De vraag is: hoe doe je dat?
‘Als je als onderzoeker open staat voor mensenrechten, kun je daar áltijd invloed op hebben. Alleen al door de keuze waar je onderzoek doet. Met wie je samenwerkt. Met wie je je kennis deelt.’ Dat is de boodschap van Otto Hospes van de leerstoelgroep Recht en bestuur, en Rutgerd Boelens van de leerstoelgroep Irrigatie en waterbouwkunde. Beide sprekers zijn doorgewinterde onderzoekers op het gebied van mensenrechten. Ze geven een uitgebreide lezing over hoe de rechten van de mens in internationale verdragen geregeld zijn. In de praktijk blijken deze verdragen niet erg specifiek te zijn, en bovendien kunnen ze door regeringen gebruikt worden om de mensenrechten op lokaal niveau juist te schenden.
Een voorbeeld: drinkwater heeft in internationale verdragen prioriteit boven irrigatiewater, maar in de praktijk blijkt vaak dat onder de definitie van drinkwater ook het onderhouden van golfterreinen en luxe hotels voor toeristen valt. Gevolg: de lokale boeren drogen letterlijk op.
Het is daarom belangrijk, zo vinden Boelens en Hospes, dat je je als onderzoeker verdiept in de lokale mensenrechten op de plaats waar je onderzoek doet. Boelens: ‘Met die informatie in je achterhoofd kun je als onderzoeker meer bereiken. Zowel voor de lokale gemeenschap als voor je persoonlijke missies.’
Hospes, die bij Buitenlandse Zaken heeft gewerkt, heeft nog een andere tip. ‘De eerste vraag die een ambtenaar zich stelt is niet: is dit goed en betrouwbaar onderzoek. Maar: kan ik dit aan de minister verkopen? Als je invloed wilt hebben op beleid, moet je rekening houden met dingen als timing en politieke gevoeligheid.’
Wageningen Universiteit heeft haar eigen verdrag op het gebied van mensenrechten. In een gedragscode staat dat wetenschappers die ‘betrekkingen aan willen gaan met organisaties in landen waar mensenrechten mogelijk geschonden worden, deze keuzes voor moeten leggen aan hun direct hogere instantie’. Hospes: ‘In de praktijk heb je als onderzoeker helemaal niets aan deze code. Want overal worden mensenrechten mogelijk geschonden, ook in Nederland. En dan die direct hogere instantie. Die is ook niet altijd even objectief. Het is algemeen bekend dat Wageningen UR nogal hecht aan een goede relatie met landen als China en Brazilië. I rest my case.’

Re:ageer