Wetenschap - 9 november 2006

Flora ontsluit West-Afrikaans oerwoud

Tien jaar werkte dr. Carel Jongkind van de leerstoelgroep Biosystemathiek met een Britse taxonoom aan de flora Woody Plants of Western African Forests. Het is een vuistdik boek geworden, dat als eerste flora een compleet overzicht geeft van alle bomen, struiken en lianen voor een middelgrote tropische regio.

Het probleem met tropische bossen is, aldus Jongkind, dat veel bloemen, bladeren en andere kenmerken die helpen bij de determinatie van bomen en lianen alleen heel hoog in de toppen van de bomen te zien zijn. De nieuwe flora is daarom zo ingericht dat mensen op de grond kunnen determineren, met de daar aanwezige bladeren, twijgjes en vruchten, met slashes van boomstammen - waardoor via het weghouwen van de bast het hout, de hars en andere kenmerken te zien zijn -, en met doorsneden van lianenstengels.
Jongkind werkte samen met de Britse taxonoom dr. William Hawthorne van de Universiteit van Oxford tien jaar aan de flora. Er staan 2.200 soorten in beschreven, onderverdeeld in 87 groepen. Het boek bevat 2.600 kleurenfoto's van bladeren, knoppen, bloemen en vruchten. Twee tekenaressen werkten twee jaar full time aan de 2.600 zwartwit-tekeningen.
De flora is gefinancierd met geld uit Europese onderzoeksprojecten, vertelt prof. Frans Bongers, hoogleraar Bosecologie en bosbeheer. Het is een soort ontwikkelingssamenwerking, want de kosten van elk gedrukt exemplaar waren 1.500 euro, terwijl de verkoopprijs iets boven de honderd euro ligt. Bovendien mogen de onderzoekers achthonderd flora's verdelen onder bosbeheerders, natuurbeschermers en verwante organisaties.
Het naslagwerk is zeer waardevol, stelt Bongers, want het West-Afrikaanse regenwoud is één van de plekken met de rijkste biodiversiteit op aarde. 'Voorheen deden allerlei getallen de ronde', vertelt Jongkind. 'Er zouden tussen de duizend en vierduizend soorten zijn. Wij zijn nu uitgekomen op 2.800 bekende soorten, maar er zijn nog allerlei onbekende soorten. In de loop van de jaren hebben we tientallen nieuwe soorten ontdekt.' Ongeveer een kwart van die soorten is alleen te vinden in de regio. 'Nieuwe soorten ontdekken wordt ook makkelijker met deze flora', aldus Jongkind. 'Als een houtige plant niet in de flora staat is de kans groot dat de soort wetenschappelijk nog onbekend is.'
Na deze flora en twee boeken over biodiversiteit, plantenverspreiding en ecologie van bomen en lianen, werken de onderzoekers nu aan een boek waarin de vertaalslag wordt gemaakt naar het bosbeheer. / Martin Woestenburg

William Hawthorne en Carel Jongkind, Woody Plants of Western African Forests - A Guide to the Forest Trees, Shrubs and Lianes from Senegal to Ghana, Kew Publishing, isbn 1842460897, 103 euro.

Re:ageer