Wetenschap - 29 september 2011

Filosoof: niet lullen maar poetsen

De maatschappij moet de veehouderij geen ethische principes opleggen over dierenwelzijn, betoogt filosoof Vincent Pompe. Je kunt beter met de veehouderij werken aan praktische verbeteringen.

‘Filosofisch volg ik het Amerikaanse pragmatisme’, zegt Pompe. ‘Iets is pas waar als het in de praktijk effect heeft. Veel ethici vinden dat je eerst moet nadenken over het goede en dan pas iets moet doen. Ik draai het om; je moet eerst handelen en daarna nagaan of je de praktijk hebt verbeterd. Wil ethiek een rol spelen in de praktijk van de veehouderij, dan moet het geen van buiten geformuleerd einddoel zijn, maar een constant proces van verbeteringen met de betrokkenen. Alleen dan creëer je een morele praktijk in de veehouderij.’
Pompe analyseerde enkele innovaties in de veehouderij op het gebied van dierenwelzijn. Zo beoordeelde hij het project ‘Houden van hennen’ van Wageningen UR, waarin diervriendelijke stalsystemen voor kippen werden ontwikkeld. ‘Dat was een door kennis gedreven project, waar de veehouders pas in een laat stadium bij betrokken werden in een adviserende rol’, zegt Pompe. ‘Daarmee werd ‘Houden van hennen’ een pretentieuze blauwdruk voor duurzame veehouderij, maar het prikkelde de veehouders niet om hun eigen bedrijf te verbeteren.’
Dat lukte vleesverwerker Van Drie Groep met de Dierenbescherming juist wel, betoogt Pompe. ‘Het sterke van dit project was dat de Dierenbescherming haar ethische idealen moest pragmatiseren, terwijl de kalverhouders van Van Drie hun ethische waarden op de werkvloer moesten effectueren. Zo ontstond een werkplaats voor moreel ondernemerschap, ofwel een speelruimte om samen verbeteringen te verkennen, zonder dat de ander ‘goed’ of ‘fout’ was.’ Die benadering, zegt Pompe, leidt ertoe dat veehouders zelf moreel ondernemerschap kunnen tonen.
Pompe, docent Diermanagement bij Van Hall Larenstein in Leeuwarden,  deed zijn inzichten mede op in het onderwijs. ‘Vanaf 1992 heb ik lange tijd ethische principes gedoceerd aan de studenten, maar die lesstof stond te ver van de praktijk af. Ik ben daarom van de normatieve ethiek afgestapt. Nu leg ik morele conflicten voor en vraag ik: welke perspectieven zijn er om de situatie voor belanghebbenden te verbeteren? Ik kijk niet langer naar wat de studenten moeten kennen, maar of ze er wat mee kunnen. Ook in het onderwijs moet de ethiek aansluiten op de praktijkervaring.’
Vincent Pompe promoveert op 6 oktober bij Michiel Korthals, hoogleraar Toegepaste Filosofie.

Re:ageer