Wetenschap - 1 januari 1970

Filosofie is meer dan ethiek

Filosofie is meer dan ethiek

Filosofie is meer dan ethiek

Lijmbach verdedigt nieuw type dieronderzoek

Voor de ethologen Harry Blokhuis en Paul Koene is bij onderzoek naar pijn en welzijn bij dieren geen plaats voor de filosofie. Dit stelden zij in Wb 3 naar aanleiding van de promotie van filosoof dr ir Susanne Lijmbach. Zij ziet in de filosofie juist mogelijkheden om de huidige ethologische werkwijze te verbeteren


Is filosofie een wetenschap?

Koene heeft gelijk: filosofie is geen wetenschap, zeker niet op de manier waarop hij dat omschrijft. De filosofie bevraagt juist de wetenschap. Dat is onze taak.

Hoe kan filosofie een bijdrage leveren aan de ethologie?

Mijn voorstel is om twee cycli als het ware als tandraderen in elkaar te laten vallen. Enerzijds de empirische cyclus van de ethologie, waarin de waarneming wordt getoetst aan de natuurwetenschappelijke, ethologische theorie. Anderzijds de hermeneutische cirkel van de interpretatieve wetenschap die afzonderlijke gedragselementen afstemt op het gedrag als geheel.

Die twee tandraderen grijpen op elkaar in bij de interpretatieve termen die dieronderzoekers gebruiken: jaaggedrag, fourageergedrag, enzovoorts. Ethologen gebruiken hierbij analogieredeneringen met de aanname dat dieren bij vergelijkbare gedrags- en fysiologische verschijnselen ook vergelijkbare ervaringen en gevoelens hebben. Een hoog adrenalinegehalte wijst bijvoorbeeld bij mensen op stress; aangenomen wordt dat dit bij dieren ook geldt.

Levert de filosofie zo een bijdrage aan de ethologie?

De aannames van ethologen zijn niet volledig objectief. De ethologische metingen zijn gebaseerd op interpretaties van gedrag, en op afspraken over de relaties tussen natuurwetenschappelijke parameters en gedrag. Door die interpretaties en afspraken expliciet en bespreekbaar te maken, zorg je als filosoof dat de ethologie wetenschappelijk steviger staat.

Verbaast u zich over de reacties van de ethologen?

Die had ik wel een beetje verwacht. Ethologie is altijd gezien als een natuurwetenschap. De ethologen verklaren gedrag uit fysiologische verschijnselen, neurofysiologische verschijnselen en de omgeving. Op dezelfde manier waarop je de beweging van een stoel of een tafel verklaart. Ervaringen worden nooit genoemd. Tegenwoordig doen termen als pijn en welzijn opgang, en dat proberen ze in te passen in de ethologie. Dat kan niet, want pijn en welzijn zijn interpretatieve termen met morele strekking die verwijzen naar ervaringen, en die kunnen ethologen niet met zekerheid meten. Dat stelt Koene ook in zijn reactie. (zie Wb 3; red.)

Streeft u naar een nieuw soort dieronderzoek?

Ja. Het zou heel aardig zijn om samen met een etholoog te kijken hoe je dit praktisch op kan zetten. Altijd als je als filosoof over dieren praat, denkt men direct aan ethiek. Maar filosofie is meer dan ethiek alleen. Mijn wetenschapsfilosofisch onderzoek kan veel bijdragen aan het natuurwetenschappelijk dieronderzoek. M.W

Voedingshoogleraar Katan over zijn inaugurele rede

Re:ageer