Organisatie - 19 maart 2009

FORUM II: ‘FLEXIBEL GEBOUW VOOR NIEUWE GENERATIE’

Flexibiliteit is één van de uitgangspunten van het nieuwe onderwijsgebouw. Wageningen Universiteit moet op veranderingen in studentenaantallen en de inhoud van het onderwijs kunnen inspelen, is de gedachte. ‘We moeten de toekomstige generatie studenten voor ogen hebben’, vindt Ab Groen, beleidsdirecteur van de stafafdeling Onderwijs en onderzoek.

Dwarsdoorsnede gezien vanaf forum.
In Forum I is onderwijs verknoopt met diensten en voorzieningen. Het tweede gebouw – werknaam: Forum II - wordt soberder en is puur gericht op onderwijs. Als alles volgens plan verloopt, wordt het in januari 2013 in gebruik genomen.
Dat betekent dat de gebruikers van straks de kinderen zijn die nu in de onderbouw van de middelbare school en op de basisschool zitten, benadrukt Groen. ‘Die hebben alweer heel andere ervaringen met onderwijs en ICT dan de huidige generatie studenten. Het is moeilijk ons daar een voorstelling van te maken, dus moeten we openstaan voor ideeën van buiten en ons flexibel opstellen. Laat docenten maar eens gaan kijken op een basisschool.’
Verder kunnen studentenaantallen, in totaal en per opleiding, veranderen. En ook de inhoud van het onderwijs is in beweging. In de onderwijsvisie van Wageningen geldt een richtlijn van minimaal twintig contacturen tussen studenten en docenten per week. Dat kan variëren van colleges tot coaching in kleine groepen. Daarvoor zijn veel verschillende ruimtes nodig, zoals collegezalen, groepswerkplekken, practicumruimtes en computerruimtes. Groen: ‘De beweging in instroom en inhoud, gekoppeld aan het grote aantal contacturen, willen we vertalen naar flexibele voorzieningen.’
Er komen in Forum II bijvoorbeeld grote collegezalen die kunnen worden opgedeeld in kleinere zalen. Een aandachtspunt daarbij zijn de schuifwanden. In Forum I zijn al ruimtes voor groepswerk die kunnen worden gesplitst met een wandje. De ervaringen daarmee zijn niet positief omdat de wanden te veel geluid doorlaten, zo bleek uit één van de drie bijeenkomsten waarbij studenten en medewerkers meepraatten over het nieuwe onderwijsgebouw. ‘Dat punt moet goed worden bekeken. Met de huidige techniek is het mogelijk om een betere geluidsisolatie te bereiken’, reageert Groen.
Het nieuwe gebouw krijgt verder practicumruimtes voor vakken als biologie, levensmiddelentechnologie, scheikunde en bodemkunde, die ook splits- en koppelbaar zijn en zoveel mogelijk multifunctioneel in gebruik. In een aantal practicumzalen krijgt iedere werkplek een beeldscherm. ‘Practica kunnen soms worden verbeterd door middel van interactieve beeldoverdracht. Niet iedereen hoeft alles altijd zelf te doen.’
Sommige ontwikkelingen zijn nog niet te voorzien, geeft Groen aan. ‘Misschien willen steeds meer studenten tijdens colleges aantekeningen direct op hun laptop maken. Dat is moeilijk te voorspellen, maar we brengen wel vast stopcontacten aan in de zalen.’ Bovendien moeten de ruimtes zelf anders kunnen worden ingericht. Als er bijvoorbeeld meer behoefte blijkt te zijn aan pc’s, is het handig als je een collegezaal kunt ombouwen tot computerlokaal, legt Groen uit.
Flexibiliteit is in alle opzichten de rode draad, zowel in de bouw als de inrichting. Opvallend is het idee om met kleur onderscheid te maken tussen stilteruimtes en rumoerige plekken. ‘Mijn generatie heeft geleerd dat je stil moet zijn als je een bibliotheek binnenloopt. Jongeren van nu hebben een heel ander gedragspatroon. Op de basisschool geeft de juf met een kleurtje aan of kinderen stil moeten werken of lawaai mogen maken. Zo kun je ook met kleuren in een gebouw aan geven of je ergens je telefoon mag beantwoorden, of niet’, aldus Groen. Hij besluit: ‘We hechten aan relatieve kleinschaligheid. En we moeten inspelen op de toekomstige generatie. Niet zo van: vroeger hadden we Zodiac en De Dreijen en nu moet het weer zo worden.’ / Alexandra Branderhorst


LANGER, SLANKER EN DUURZAMER DAN ZIJN BROER

De naam staat nog niet vast. Wél zeker is dat het nieuwe onderwijsgebouw het hoogste, slankste en duurzaamste gebouw van de campus wordt. De zon moet het optimaal verlichten.

Om met het uiterlijk te beginnen, Forum II wordt de langste van de familie; 45 meter. Dat is negen meter meer dan grote broer Forum I. En dat is pas de eerste fase. Er wordt rekening mee gehouden dat er in de toekomst nog een paar verdiepingen bovenop de huidige tien kunnen. Forum II in volle glorie wordt dan zelfs 55 meter hoog.
Tegenover die lengte staat een wat minder plomp figuur dan dat van Forum I. Het broertje heeft een footprint van vijftig bij vijftig meter, aanzienlijk minder dan de zeventig bij zeventig van Forum I. In het uiterlijk zullen desondanks de familietrekken opvallen. Zoals alle gebouwen op het middenterrein van de campus wordt ook het nieuwe onderwijsgebouw een ‘monoliet’. Zeg maar: een blok. Rechthoekig en streng.
Maar dan wel een groen blok; een gebouw dat wat duurzaamheid betreft boven de rest uitsteekt. Om die duurzaamheid in cijfers uit te drukken wordt de zogeheten GreenCalc gebruikt, een groene meetlat die is ontwikkeld door de Rijksgebouwendienst. Forum II moet minstens op 180 uitkomen. Dat is de absolute ondergrens, goed genoeg voor een geel D-label, zoals bekend van huishoudelijke apparaten.
Maar de lat wordt hoger gelegd, zegt Jan Driesse, binnen het Facilitair bedrijf verantwoordelijk voor de nieuwbouw. Het streven is een milieu-index van 200 tot 215, die past bij de recent uitgesproken ambitie om als Wageningen UR voorop te lopen op gebied van duurzaamheid. Daarmee komt Forum II in de buurt van een groen B-label. Ter vergelijking: Alterra scoort 173 (D, geel) en Forum 163 (E, oranje).
Overigens kan de vlag nog niet meteen uit. Het streven naar duurzaamheid moet wel binnen het bouwbudget passen. Investeringen in duurzaamheid moeten zich bovendien binnen tien jaar terugbetalen. Daarvan wordt alleen afgeweken als de investering nodig is om de ondergrens van 180 te halen.
Hoe de duurzame ambities worden gerealiseerd is nog onduidelijk, maar veel aandacht gaat in elk geval uit naar het energiegebruik. De milieubelasting van een gebouw wordt voor tachtig procent bepaald door het energiegebruik. Daar valt dus volgens Driesse de meeste winst te halen.
Zeker is dat Forum II warmte-koudeopslag krijgt. Verder wordt slim gebruikgemaakt van de oriëntatie van het gebouw ten opzichte van de zon, zo blijkt uit de visie van architectenbureau Ector Hoogstad. De zon moet wel optimaal verlichten, maar niet te veel verwarmen. Ventilatie van te warme ruimtes kost energie. Ector Hoogstad komt in juli met een voorlopig ontwerp, gebaseerd op die principes. / Roelof Kleis


EEN BRUINE KROEG EN EEN KOLFKAMER

Het Programma van Eisen (PvE) biedt een kijkje achter de nog niet bestaande gevels van het tweede onderwijsgebouw. Een greep uit de honderden pagina’s eisen.

Vierkante meters : Forum II krijgt een bruto vloeroppervlak van 19.129 vierkante meter. Daarvan blijft netto 13.095 over als functioneel oppervlak. Van dat totaal is 39 procent bestemd voor practica, 29 procent voor colleges en colloquia, 13 procent voor horeca, 12 procent voor een fietsenkelder en 7 procent voor receptie, kantoor- en bergruimte.

Horeca : het nieuwe Forum krijgt een bruine kroeg, bij voorkeur op de begane grond. Met eenvoudige snacks, horeca met een ‘duurzaam assortiment’ en meubilair dat ‘molestbestendig’ is. Een plek waar je ’s ochtends vroeg al terecht kunt voor ‘een energy-drink in combinatie met aspirine als de ultieme katerbestrijder’, meldt het PvE. De nieuwe kroeg neemt een deel van de functie van het café in Forum over. Buiten etenstijd is de nieuwe ruimte ook bedoeld als zit- en werkplek. En er komt een terras.

Parkeren : Onder en naast Forum II komen stallingen voor tweeduizend fietsen. Daarbij geldt als eis dat de gebruiker al vóór de ingang van de kelder kan zien of er nog ruimte is voor zijn fiets. In een parkeergarage schuin tegenover Forum II kunnen straks tweehonderd auto’s staan.

Collegezalen : Forum II moet zo flexibel mogelijk zijn in het gebruik. Het gebouw krijgt twaalf collegezalen. De drie extra grote zalen (240, 360 en 360 werkplekken) zijn met behulp van schuifwanden op te delen in kleinere zalen van 120 werkplekken. Daardoor zijn diverse aaneenschakelingen mogelijk, tot een supergrote zaal aan toe. De zalen worden als een amfitheater midden in het gebouw geplaatst, waarschijnlijk op de eerste verdieping. Daarnaast zijn ook nog zeven colloquiumzaaltjes voorzien. In totaal is er ruimte voor 1810 werkplekken.

Practicumzalen : Er is ruimte voor 920 werkplekken. De zalen met de zuurkasten komen in verband met de afvoer bovenin het gebouw, daar waar ook de technische installaties een plek krijgen.

Kolfruimte : Het kleinste kamertje wordt de kolfkamer. Een kantoortje van vijftien vierkante meter met de uitstraling van een ‘huiskamer’. Met een aanrecht, een afsluitbare deur en een bezetlampje. / Roelof Kleis


ORION, AGORA OF FORUM II

Op het geboortekaartje van het tweede onderwijsgebouw moet nog een naam komen. Een commissie onder leiding van onderwijsdirecteur Pim Brascamp heeft zich over de naamgeving gebogen. Ze komt met drie opties: Orion, Agora of Forum II. Dit voorstel ligt al enige tijd bij de projectgroep Communicatie nieuwbouw. Die heeft nog geen voorkeur uitgesproken; de meningen zijn verdeeld. De raad van bestuur kiest uiteindelijk de naam. / Albert Sikkema

Re:ageer