Wetenschap - 25 januari 2007

Explosief antibioticum opgespoord

Een team van fytopathologen en chemici van Wageningen Universiteit heeft met genetisch speurwerk een antibioticum ontdekt in de goedaardige bacteriestam Pseudomonas fluorescens. Een aardige opsteker, want de stof blijkt de zwermsporen van de gevreesde veroorzaker van de aardappelziekte op te kunnen blazen.

Het ‘explosieve antibioticum’ in actie: van linksboven naar rechtsonder is het openbarsten van de zwermsporen van Phytophthora infestans te volgen.
‘Voor het eerst is er via genome mining een antibioticum opgespoord in Pseudomonas, een bacteriegroep met zowel notoire ziekteverwekkers als leveranciers van interessante enzymen en andere biologisch actieve stoffen’, vertelt dr. Jos Raaijmakers, onderzoeker bij het Laboratorium voor Fytopathologie. ‘De bacteriestam die wij hebben gebruikt wordt al toegepast in de biologische bestrijding van plantenpathogene schimmels. De betrokken metabolieten, de werkzame stofjes, waren voor deze stam echter nog nooit gevonden. Via een omweg hebben wij die stof nu geïdentificeerd.’ De ontdekking verschijnt binnenkort in Molecular Microbiology.
Voor het speurwerk, dat voornamelijk is uitgevoerd door de promovenda drs. Irene de Bruijn en postdoc dr. Maarten de Kock, is gebruik gemaakt van de tien complete genoomsequenties van deze bacteriegroep die via publieke databanken zijn ontsloten. ‘We zochten naar de genen die betrokken zijn bij de aanmaak van cyclische lipopeptiden, CLPs. Het is natuurlijk schitterend dat je zo’n antibioticum, waarvan je als het ware het bestaan en structuur hebt voorspeld, ook daadwerkelijk vindt’, aldus Raaijmakers.
De werking van het zeepachtige antibioticum, dat waarschijnlijk identiek is aan viscosine, berust mede op het vermogen celmembranen op te lossen. Als de stof in contact gebracht wordt met de zwermsporen van Phytophthora infestans, de schimmelachtige veroorzaker van de aardappelziekte, dan springen die binnen een minuut open. ‘Onder de microscoop kun je de sporen uit elkaar zien klappen. Uit vervolgonderzoek blijkt dat de stof in planten resistentieverhogend werkt. Dat biedt goede perspectieven voor gewasbescherming’, verwacht Raaijmakers.
Nu gaan de onderzoekers op zoek naar mogelijkheden om de aanmaak van het antibioticum verder te stimuleren.

Re:ageer