Wetenschap - 20 juni 2002

Er zijn teveel hoefdieren op de Veluwe

Er zijn teveel hoefdieren op de Veluwe

Natuurlijk beheer Veluwe in strijd met verjonging eiken en beuken

Overheid en natuurorganisaties willen toe naar een zo natuurlijk mogelijke Veluwe. Geen hekken en geen ma?s en sesambrokken voor de edelherten, ree?n en wilde zwijnen. Maar de hoefdieren zijn in zo grote getale aanwezig dat de verjonging van de eiken en beuken op de Veluwe gevaar loopt.

"Ideaal voor herten", oordeelt grootwildecoloog dr Geert Groot Bruinderink van Alterra over de opgeschoten begroeiing in de uiterwaarden van bij kasteel Middachten. "Dit is voor hen luilekkerland." Groot Bruinderink was maandag 17 juni met een tiental collega's - bosecologen, modellenbouwers, internationale bosonderzoekers, studenten, stagiaires - op excursie op het landgoed van Middachten in het kader van een grootschalig onderzoek naar de draagkracht van de Zuidoost-Veluwezoom.

De onderzoekers berekenen met simulatiemodellen wat de ecologische draagkracht van een gebied is. Hoeveel hoefdieren kan de plantengroei van Middachten voeden? Hoeveel hoefdieren kan Middachten herbergen? Dat soort vragen beantwoorden de onderzoekers normaliter achter de computer, nu bevinden zij zich ineens in tropische temperaturen. Het is zweten in de uiterwaarden.

Het probleem met het beheer van de Veluwe is paradoxaal. De overheid wil toe naar een meer natuurlijk beheer van de Veluwe. Dat betekent dat grote hoefdieren als het edelhert, de ree en het wilde zwijn niet meer worden bijgevoerd met ma?s of sesambrokken, maar het voedsel dat ze eten op de Veluwe is arm aan mineralen. Om te voorkomen dat de hoefdieren gebrek krijgen aan fosfor of calcium is het nodig de dieren te laten grazen op de mineraalrijke uiterwaarden.

Er zijn dus ecologische verbindingszones nodig, maar daarvoor zijn er eigenlijk teveel hoefdieren op de Veluwe. Als de edelherten, ree?n, wilde zwijnen, damherten en moeflons uit de Veluwe zonder controle op een landgoed als Middachten worden vrijgelaten, dan is dat funest voor de verjonging van het bos. Dat is ook te zien. Vanaf de strobalen op de platte kar waarmee de groep door het bos wordt gereden, zijn op verschillende plekken aangevreten eikenboompjes te zien. En succesvolle aanplant gebeurt veelal met gaas rondom de boompjes of achter afrasteringen.

Verjonging van het bos is zowel ecologisch als economisch van belang. En het gebruik van gaas is duur, vertelt rentmeester Age Fennema van Middachten. Bosbouw is naast landbouw een van de economische peilers van het landgoed, aldus Fennema. Hij probeert de beheersfilosofie van de overleden eigenaar Graf zu Ortenburg, die was gericht op een gemengd en multifunctioneel bos en een zo hoog mogelijke houtkwaliteit, voort te zetten. Dat is langetermijndenken en soms op de markt inspelen als een beursmakelaar.

Wat er ecologisch zou gebeuren als Middachten een soort snelweg zou worden voor edelherten en andere hoefdieren wordt duidelijk in het Fazantenbos, een schaduwrijke, drassige plek onder eiken en beuken. De bosecologen dr Rienk-Jan Bijlsma en ir Klaas van Dort nemen hier eens in de vijf jaar de vegetatie in het kader van nationale monitoring, en zijn verrukt van de zeldzame planten als knikkend nagelkruid - 'de enige vindplaats in de wijde omgeving' -, klein heksenkruid, bosanemonen en sleutelbloemen. Dat zou door hoefdieren allemaal weggegraasd worden.

Groot Bruinderink zegt het jammer te vinden dat het landgoed van Middachten niet tot ecologische verbindingszone is uitgeroepen. "Dit is een verbindingszone met internationale allure", stelt hij. Als de edelherten via de bossen en de uiterwaarden van Middachten naar de IJssel kunnen komen, is het voor hen niet moeilijk om zwemmend over de rivier de grootschalige natuur van de Gelderse Poort en het Rijk van Nijmegen en daarna zelfs Duitsland te bereiken.

Ongebreideld natuurlijk beheer zal er echter toe leiden dat het heksenkruid, het nagelkruid, de bosanemonen en het sleutelkruid van Middachten verdwijnen. De mens zal moeten blijven ingrijpen, vindt Groot Bruinderink. Simpelweg het verwijderen van de hekken op de Veluwe werkt niet. De hoefdieren moeten gedoseerd toegelaten worden om kruiden tot wasdom te laten komen en om jonge boompjes een kans te geven.

Volgens Groot Bruinderink zijn er plannen om delen van de Veluwe voor tien tot vijftien jaar geheel voor hoefdieren af te sluiten. "Dat zou een mooie oplossing zijn voor de wanhoop om verjonging", stelt hij. "Maar het is moeilijk te verkopen in tijden dat de overheid en natuurorganisaties naar een natuurlijk beheer willen." Nog radicaler is het plan om de populatie hoefdieren naar een natuurlijker aantal terug te brengen door jagers. "De jagers zeggen dat ze het kunnen", aldus Groot Bruinderink. | M.W.

FOTO

De uiterwaarden bij kasteel Middachten zijn 'luilekkerland' voor herten. De groep wetenschappers die er op excursie waren hadden meer moeite met de brandnetels, distels en steekvliegen. | Foto G.A.

Re:ageer