Wetenschap - 1 januari 1970

Ellis is niet bang voor urbanisatie

De gelauwerde agrarisch econoom prof. Frank Ellis van de University of East Anglia bezocht vrijdag 9 juni de Leeuwenborch. De grondlegger van het concept livelihood trad op als opponent bij de promotie van Fleur Wouterse, en wilde ook wel iets vertellen over zijn ideeën. ‘Landbouw is problematisch.’

In een veel te klein achterafzaaltje wurmen de laatste bezwete lijven zich naar binnen. Het is warm. De auteur van menig handboek dat bij Wageningse colleges wordt gebruikt, zal het kort houden, zo belooft hij de zaal. Toch vergt zijn compacte en controversiële pleidooi voor vrije migratie en urbanisatie in Afrika veel van het zichtbaar geconcentreerde publiek.
Omdat grote delen van de Afrikaanse landbouw dankzij afwezigheid van markten, afnemende veldgrootte en degraderende commons blijven hangen in zelfvoorziening, is hulp aan de agrarische sector tot nog toe zelden duurzaam gebleken, zegt Ellis. ‘Dat we in ruraal Afrika een hoge mate van livelihood-diversificatie zien is daarom niet eenduidig positief te noemen.’ Waar je ziet dat mensen andere inkomensbronnen zoeken naast de landbouw is het volgens de econoom vaak meer een vorm van overleven dan van doorgroei uit de landbouw. ‘Zelfvoorzienende landbouw is kwetsbaar en onzeker, en waar de landbouw faalt in het voorzien in livelihood, diversifieert de rurale Afrikaan zijn inkomensbronnen.’
De meeste grote donoren zetten in op het helpen van de armen in hun eigen omgeving, zoals de millenniumdoelen voor ontwikkeling voorschrijven. Ellis ziet echter juist een uitdaging in het stimuleren van groei daar waar je deze aantreft: in de steden. ‘We zien dat de meeste armoede nog altijd heerst op het platteland, en dat juist in de steden een enorme capaciteit bestaat tot het ondernemen van economische activiteit.’
De jonge, gemigreerde generaties sturen geld terug naar huis waardoor urbanisatie ironisch genoeg de missende middelen verschaft aan de landbouw, nodig voor investeringen en groei. Dus waarom zouden Afrikaanse overheden bang zijn voor een urbanisatie van bijvoorbeeld 6 procent wanneer in een land als Ethiopië 85 procent van de bevolking nog op het uitgeputte platteland woont en de omvang van die bevolking alleen maar zal blijven groeien? De kunst is, zo concludeert Ellis, om economische ontwikkelingen te faciliteren daar waar ze plaatsvinden.
Ook prof. Arie Kuivenhoven meent dat ontwikkeling wellicht uit een andere hoek kan komen. ‘Wij hebben een dialoog met mensen als Rudy Rabbinge die een intensivering van de landbouw voorstaan als belangrijk middel voor rurale ontwikkeling, maar we zien bijvoorbeeld ook veel in good governance. Er gaat al zoveel hulp naar Afrika, en waarom moeten die Afrikaanse overheden hun bevolking controleren in alles wat ze doen? Het is natuurlijk veilig voor een overheid om de bevolking te houden waar ze zit, maar het remt de economische mogelijkheden.’
Nog snel voordat Ellis zich in de toga hijst voor de promotie, stelt het verhitte publiek zijn vragen. Docenten en promovendi delen hun bevindingen met de professor. Een enkele MSc-student stelt een vraag, maar er is weinig tijd voor uitleg. Wanneer ze het hete zaaltje weer verlaten, vragen de studenten zich verbaasd af waarom er zo weinig onderwijskundige aandacht is besteed aan Ellis’ bezoek. / MV

Re:ageer