Organisatie - 23 maart 2011

Een toontje lager

Cultuur doet leven. Film, debat, muziek, beeldende kunst en toneel voor en door studenten kunnen ook een visitekaartje voor de universiteit zijn. Maar vergeleken met de meeste universiteiten in Nederland staat in Wageningen cultuur niet in de schijnwerpers.

Het gaat niet goed met het cultuuraanbod aan de Wageningse universiteit. Cultuurhuis LA13 op Duivendaal moet weg omdat er andere plannen zijn met het pand. Daardoor is filmhuis Movie W haar onderkomen kwijt en kan Studium Generalie (SG) niet langer beschikken over een lezingenzaal. De universiteit heeft al laten weten geen structurele vervangende huisvesting te zullen aanbieden voor Movie W.
Sinds het gedwongen vertrek in 2003 van Studium Generale, Movie W en studententheater 't Hemeltje uit het pand waar nu Hotel de Wereld zit, is het langzaam bergafwaarts gegaan met de culturele en academische vorming in Wageningen. De theatertak van SG ging vier jaar geleden ten onder aan ruimtegebrek. Movie W wacht nu mogelijk hetzelfde lot.
Wat tijdens een rondje Nederland opvalt is dat het heel anders kan. De meeste universiteiten hebben zelf minstens een theater- of filmzaal, bieden creatieve cursussen aan en er is een hele trits studentencultuurverenigingen actief. In tegenstelling tot wat soms gedacht wordt, staat het cultuuraanbod van de universiteiten los van de vraag of het onderwijs op een campus is geconcentreerd of niet. Wageningen heeft weinig meer dan een studentenkoor- en orkest en een harmonie, en voor danslessen heb je een sportkaart nodig. Dat je voor andere cursussen als student met korting terecht kunt bij het Wageningse centrum 't Venster, is een goed bewaard geheim.
Tapdansen in Groningen
In de Groningse binnenstad houdt de universiteit het Cultureel Studentencentrum USVA in de benen. Je kunt er vijftig verschillende cursussen volgen, van gitaarspelen, tapdansen en portretfotografie tot cabaret, voor meestal tussen de vier en acht euro per les. In de twee theaterzalen van de universiteit zijn vijf avonden per week voorstellingen en optredens te zien - een kaartje kost studenten zes euro. Naast USVA is er nog een hele reeks culturele studentenverenigingen voor literatuur, muziek, dans en toneel.
'Groningen is bij uitstek een stad waar je je zelf naast je studie kunt ontwikkelen', zegt USVA-voorzitter Eva Schram. Al heeft Groningen verschillende popzalen, theaters en bioscopen, de universiteit betaalt graag mee aan cultuur, aldus Schram. 'We zijn ook een schakel tussen studenten en het culturele veld in de stad. Studenten die naar onze activiteiten komen, zetten later makkelijker de stap naar het andere cultuuraanbod.' Het cultureel centrum ontvangt jaarlijks een bijdrage van de gemeente, voor activiteiten waar ook 'stadjers' (andere Groningse jongeren) graag naar toe willen, zoals jazzconcerten.
Cultuurcentrum in Utrecht
In Utrecht zijn de studentenvoorzieningen voor kunst en cultuur verdeeld over de Uithof en de binnenstad, net als het onderwijs. Studium Generale (SG) organiseert meerdere lezingen per week in het Academiegebouw onder de Domtoren en in de universiteitsbibliotheek op de Uithof. Bijna allemaal zijn ze live via internet te volgen en terug te kijken.
Alleen Parnassos Cultuurcentrum, dat draait op bijdragen van de universiteit en andere hoger-onderwijsinstellingen en cursusgelden, zit sinds 1 januari nog slechts in de binnenstad. Hier repeteren studentenorkesten en -theatergezelschappen en er worden cursussen gegeven. Met het verlaten van de Uithof vervielen enkelen cursussen, maar in de bibliotheek op de Uithof worden nog wel films gedraaid. 'We hadden afgelopen jaar dubbel pech', vertelt Maaike Koekkoek van Parnasssos. 'Naast bezuinigingen van de universiteit trok ook de Hogeschool Utrecht zich terug als participant.' Het budget daalde met bijna vijftien procent.
'Sexy' gitaarspelen in Eindhoven
In Eindhoven en Twente concentreren de culturele activiteiten zich net als het onderwijs op de campus. Trekker in Eindhoven is Studium Generale (SG), dat al sinds 1956 bestaat. De activiteiten zijn op studenten gericht, maar voor iedereen toegankelijk. 'We hebben een eigen theater, programmeren muziek en organiseren workshops van presenteren, creatief denken, striptekenen en stemgebruik tot saxofoon spelen', meldt hoofd Lucas Asselbergs. In maart kun je in drie avonden zelfs leren 'gitaarspelen bij het kampvuur'; een sexy mannelijke bezigheid volgens veel vrouwen. 'Ongeveer twintig procent van de studenten bezoekt geregeld onze activiteiten, veertig procent komt één tot drie keer per jaar', vertelt Asselbergs.
De TU/e kent net als Groningen en Utrecht veel studentencultuurverenigingen, voor klassieke muziek, pop, jazz, toneelspelen, fotografie, dansen en Japanse cultuur tot (rollen)spellen. Verder heeft de campus sinds zes jaar de Zwarte Doos, een grand café en filmhuis waar drie dagen per week een film draait. Iets van de laatste jaren is dat studenten studiepunten kunnen verwerven door lezingen bij te wonen. Wel verschijnen er donkere wolken aan de horizon. 'Door flinke bezuinigingsmaatregelen op de TU/e gaat ons budget dalen, maar met hoeveel is nog onbekend', aldus Asselbergs.
Theatercafé in Twente
Ook het Vrijhof Cultuurcentrum van de Universiteit Twente moet inleveren. Samen met het universitair sportcentrum een miljoen euro. 'Dat betekent voor mij twintig procent minder budget', vertelt centrumhoofd Hannah de Vries. 'Het is moeilijk, maar ook onderwijs en onderzoek krijgen hun deel. We zullen nieuwe activiteiten en samenwerking moeten zoeken.'
Het cultuurcentrum werd, kort na oprichting van de universiteit vijftig jaar geleden, op de campus gevestigd als buffer tussen onderwijs en onderzoek en de studentenhuisvesting. 'Men vond dat studenten naast hun studie ook algemene academische vorming nodig hadden en zich moesten kunnen ontplooien', vertelt De Vries.
Vrijhof heeft drie theaterzalen (bij een concert past er in de grootste acht- tot negenhonderd man) en onder meer piano- en popstudio's, werkplaatsen en een balletstudio. Het café wordt tot vier uur 's middags uitgebaat door cateraar Sodexo, daarna nemen studenten het over, in de stichting Theatercafé. Dat Twente cultuur belangrijk vindt, zie je terug in de gecombineerde sport- en cultuurkaart, de X-tra card die UT-studenten zeventig euro per jaar kost. Ook het Twentse verenigingsleven bloeit: tien procent van de studenten is actief bij een van de twintig culturele verenigingen, en vierduizend studenten (zo'n 45 procent) bij een van de 37 sportverenigingen.
Cultureel visitekaartje in Maastricht
Dat het wel zonder eigen locatie kan, laat Studium Generale in Maastricht zien. SG zorgt in Maastricht al ruim dertig jaar voor theater, muziek, lezingen en debat, in universiteitsgebouwen, een boekhandel, twee theaters en twee muziekzalen. De activiteiten trekken gemiddeld honderdvijftig bezoekers. 'We zijn er voor de academische vorming van studenten, maar we hebben ook een sociaal-culturele betekenis voor de regio', zegt Jaap Janssen van SG. Niet-studenten zijn altijd welkom, omdat de universiteit niet in een ivoren toren wil zitten. 'We zijn voor de Universiteit Maastricht het visitekaartje van de stad.'
SG krijgt voor een activiteit soms steun van derden, zoals van gemeente, provincie en de sociaal-maatschappelijke Stichting Elisabeth Strouven voor een wereldmuziekfestival.
Geen podium in Orion
Vergeleken met andere universiteitssteden is het culturele studentenleven in Wageningen dus schraal, en wat er is, is versnipperd ondergebracht bij studie- of studentenvereniging. Creatief en nieuwsgierig ben je maar in je eigen tijd, zo lijkt de boodschap. In combinatie met de toenemende studiedruk voorspelt dit weinig goeds de zelfontplooiing. Laat staan dat gewone Wageningers mee mogen kijken, luisteren en discussiëren.
Orion moet de campus voor studenten dan een hart gaan geven, naast de kroeg annex restaurant komen er geen filmzaal of podium, laat staan ateliers of muziekstudio's. De studentenraad heeft nog geen standpunt over Movie W. 'Maar als je de campus een hart wilt geven, hoort zoiets er wel bij vind ik', zegt raadslid Lise Albers van VeSte. Ze mist ook een centrale plek voor debat. 'Dat is nu teveel verspreid.'
De voor volgend jaar geplande ontmoetingsruimte Impulse bij het Restaurant van de Toekomst zal daarin niet veel verandering brengen. Impulse moet een plek worden voor discussies en presentaties van en voor studenten, docenten, onderzoekers, overheid en bedrijfsleven en andere belangstellenden. Maar wel kleinschalig en Impulse is niet bedoeld als podium voor cultuur.  Voor filmhuis Movie W en activiteiten waarbij film en debat worden gecombineerd - zoals Studium Generale of bijvoorbeeld de Boerengroep die soms organiseert - komt dan ook geen plek op de campus. Cultuurdrager Movie W zal op eigen benen moeten staan, of zoals woordvoerder Simon Vink van Wageningen UR het stelde: 'We zullen Movie W helpen met het vinden van een nieuwe locatie, maar we garanderen niets.'  

Re:ageer