Wetenschap - 1 januari 1970

Een prijskaartje hangen aan natuur en milieu is moeilijk maar noodzaak

Een prijskaartje hangen aan natuur en milieu is moeilijk maar noodzaak


'Natuur is geen pro memoriepost in de boekhouding'

Natuur is geld waard. In 1997 schatte een groep internationale
wetenschappers in Nature de waarde van ecologische functies op aarde tussen
de 16 en 54 triljoen dollar per jaar. Een immens bedrag, ook afgezet tegen
het geschat wereldwijd nationaal product van 18 triljoen dollar. Natuur is
dus geld waard, maar vraag een recreant hoeveel euro hij over heeft voor de
geneugten van het landschap dat hij bewondert, dan weet hij het niet.
Natuur is in economische termen een niet-prijsbaar goed: er valt niet snel
een eenduidig prijskaartje aan te hangen.

Dr Dolf de Groot van de leerstoelgroep Milieusysteemanalyse is een van de
wetenschappers die betrokken was bij de schatting uit 1997. Hij propageert
al jaren een goed en eenduidig systeem om ecologische, cultuurhistorische
en landschappelijke waarden in geld uit te drukken. Samen met Elisabeth
Ruijgrok van Witteveen + Bos, Roy Brouwer van het Rijksinstituut voor
Integraal Zoetwaterbeheer en Harmen Verbruggen van het Instituut voor
Milieuvraagstukken uit Amsterdam richtte hij in december 2002 het Platform
voor Economische Waardering van Natuur op. Dat platform moet de
uitwisseling van kennis over prijzingsmethodieken bevorderen, en de
praktische invoering van zulke methoden versnellen.
Ir Carel van der Hamsvoort is als econoom van het LEI ook al jaren bezig
met het prijzen van niet-prijsbare goederen als natuur en milieu. In 2002
was hij betrokken bij de berekening van de kosten en baten van natuur- en
landschapsbeheer in het Roerdal. Uit die studie bleek dat de kosten
grotendeels voor de rekening waren van de beheerders, terwijl de baten
veelal bij recreatieondernemers terechtkwamen. Van der Hamsvoort hield
vorige week een lezing op Hogeschool Larenstein, die hij eindigde met de
prikkelende stelling dat het Nederlandse poldermodel vervangen moet worden
door een methodiek waarin natuur en milieu in geld wordt uitgedrukt,
waardoor deze in discussies te vergelijken zijn met andere economische
belangen. Deze stelling leverde heel wat discussie op.

Reagan
Het prijzen van natuur en milieu is eigenlijk best oud, maar Europa loopt
met de invoering van methodieken ver achter op de Verenigde Staten. Daar
werd in 1950 al de eerste wet aangenomen om de Maatschappelijke Kosten en
Baten Analyse (MKBA) verplicht te stellen bij een rivierbekkenproject. En
sinds president Ronald Reagan in 1981 een MKBA verplicht stelde bij alle
grote overheidsprojecten is het prijskaartje aan natuur en milieu een niet
meer weg te denken beleidsmethode. De MKBA is bindend in het oordeel over
de kosten en baten van projecten, en de rechter bepaalt uiteindelijk hoe
zwaar natuur en milieu wegen.
In Nederland is het prijzen van natuur en milieu nog niet gebruikelijk,
maar er zijn wel pogingen gedaan om natuur en milieu zwaarder te wegen in
de besluitvorming. Zo is er de milieueffectrapportage (MER), waarbij
onderzocht wordt welke milieuschade projecten berokkenen, en het
compensatiebeginsel, wat betekent dat er financiële compensatie komt als
natuur wordt beschadigd of vernietigd. Het echte prijzen van natuur begin
in Nederland pas in het jaar 2000. Dan wordt geregeld dat bij grote
infrastructurele werken een MKBA moet worden uitgevoerd om te zien welke
schade er is aan natuur en milieu. Dat gebeurt bijvoorbeeld bij de
Hogesnelheidslijn Zuid.
De Groot is echter lang niet tevreden over de manier waarop natuur wordt
meegenomen in besluitvorming. ,,Natuur is geen pro memoriepost in de
boekhouding'', aldus De Groot, maar in de praktijk van grote projecten als
de Betuwelijn, de vijfde baan van Schiphol, de Hogesnelheidslijn en de
Ecologische Hoofdstructuur wordt natuur vaak wel als zodanig beschouwd.

Oproer
Een prijskaartje voor natuur en milieu heeft voordelen, vindt De Groot.
,,Ecologische waarden worden meer als belang gezien als ze in monetaire
waarden worden vertaald, in geld. Het concept 'de gebruiker betaalt' moet
consequent worden doorgevoerd.'' Bovendien zorgt het prijskaartje dat
verschillende belanghebbenden zonder al teveel problemen met elkaar kunnen
praten. De Groot geeft als voorbeeld de delta van de Odessa, waar de
plannen voor een nationaal park voor veel oproer zorgde. ,,Studenten hebben
een workshop met de stakeholders gehouden, na het maken van een MKBA.
Mensen die elkaar naar het leven stonden konden weer met elkaar
communiceren.''
Ook Van der Hamsvoort erkent het belang van het prijskaartje aan natuur en
milieu, maar hij signaleert wel wat haken en ogen aan de invoering. Het
grootste probleem wat de MKBA in Nederland heeft is de gebrekkige
verankering van prijsmethodieken in beleid en wetgeving. ,,De VS hebben een
gejuridiseerde samenleving. Daar is het heel gebruikelijk om zaken in geld
uit te drukken, maar ze hebben ook totaal geen oog voor de negatieve
gevolgen van een MKBA.'' Daar gaan de rechtszaken niet langer over
maatschappelijke belangen als een bedrijventerrein of een natuurgebied,
maar over de methoden die worden gebruikt om die belangen in geld uit te
drukken.
Daarnaast is er de al jaren durende methodenstrijd over de manier waarop je
natuur en milieu kan prijzen. Grofweg zijn er twee methoden om natuur en
milieu een prijskaartje te geven. Allereerst door te vergelijken met zaken
die wel zijn te prijzen, zoals huizenprijzen, werkgelegenheid en omzet van
recreatieondernemers. Of door het enquêteren van mensen met de vraag
hoeveel geld ze over hebben voor natuur en milieu. Uit de praktijk in
Amerika blijkt dat geen enkele methode waterproof is, verteld Van der
Hamsvoort. Twee economen komen vaak met twee antwoorden, en het enquêteren
levert niet altijd de waarheid. ,,Mensen betalen bijvoorbeeld tien tot
dertig procent minder aan natuur en milieu dan dat ze in enquêtes
aangeven'', aldus Van der Hamsvoort.

Methodenstrijd
Natuur prijzen is dus moeilijk, maar noodzakelijk. Tegenover de makkelijk
prijsbare goederen, zoals het beton, het staal, de manuren en het zand van
de Betuwelijn, is natuur een vaag en weinig omlijnd iets. Hoeveel is een
honderd jaar oude eik waard? Wat levert een meanderend beekje aan geld op?
De Groot wil met zijn collega's in het platform echter de methodenstrijd
achter zich laten en werken naar praktisch werkzame afspraken en een goede
wetenschappelijke strategie. Van der Hamsvoort is positief over het
platform, maar is vanuit zijn LEI-achtergrond ook sceptisch over de
praktische invoering van MKBA's, ook al omdat aan veel prijsmethodes haken
en ogen hangen. De vraag is natuurlijk of je tijd genoeg hebt om te wachten
tot het prijskaartje aan natuur en milieu ook in Nederland bij wet geregeld
wordt.
Martin Woestenburg

FOTO
De kerktoren van Zoelen vanaf de bouwput van de Betuwelijn. De schade die
de spoorlijn teweegbrengt aan zulke dorpsgezichten is moeilijk in geld uit
te drukken, maar voor een goede besluitvorming is dat eigenlijk wel nodig.
| Foto G.A.

Re:ageer