Wetenschap - 1 januari 1970

Een octrooi betekent niet dat een techniek ook mag worden toegepast

Een octrooi betekent niet dat een techniek ook mag worden toegepast

Een octrooi betekent niet dat een techniek ook mag worden toegepast

Het Nederlandsch Octrooibureau opende 1 maart een vestiging in Wageningen. Het bureau, met vier octrooigemachtigden en een jurist, adviseert inzake octrooiering op het terrein van biotechnologie, voedings- en landbouwtechnologie


Stel, een onderzoeksinstituut heeft jaren gewerkt aan kaasrijping. De onderzoekers ontwikkelden methoden om bepaalde smaakcomponenten in onrijpe kaas snel te meten. Tegelijkertijd ontwikkelde de groep het computermodel KAAS om dergelijke meetgegevens te verwerken. Met KAAS is bijvoorbeeld te voorspellen wat er gebeurt met de rijpsnelheid wanneer de temperatuur net iets hoger is, of wat er gebeurt met de smaak wanneer je bepaalde enzymen toevoegt. Vroeger zou de opgedane kennis alleen in wetenschappelijke bladen zijn gepubliceerd. Nu wil zo'n instituut de kennis ook beschermen en te gelde maken. Maar hoe?

Mr drs Frank Landolt en dr Ruurd Jorritsma, werkzaam bij de Wageningse afdeling van het Nederlandsch Octrooibureau, zouden een meersporenbeleid adviseren. Het instituut beschermt de ontwikkelde meetmethodes via octrooien. Ook op het computermodel vraagt het een octrooi aan. In plaats daarvan kan het instituut het model ook beschermen via zogeheten knowhow-licenties. Dan verkoopt het instituut een diskette met het model aan een bedrijf, onder voorwaarde dat het de diskette niet uitleent aan derden. Ook de bijbehorende database met gegevens over kaasrijping kan het instituut voorzien van knowhow-bescherming. Tenslotte vraagt het instituut een merkenbescherming aan op de naam KAAS, zodat anderen niet ook onder de naam KAAS een model kunnen verkopen

Dus ook computermodellen kun je octrooieren?

Jorritsma: Dat hangt van het type model af. Modellen die aangeven wat er gebeurt bij bepaalde technische ingrepen, zoals gewasgroeimodellen die voorspellen hoe een teeltingreep uitpakt op de opbrengst, zijn octrooieerbaar. Je ziet dat steeds meer typen modellen octrooieerbaar zijn. Vanuit Amerika is een enorme druk om zelfs software als zodanig octrooieerbaar te maken.

Wetenschapsjournalist Seth Shulman waarschuwt in zijn recente boek Owning the future voor het ontstaan van kennismonopolies, nu onderzoekers steeds meer kennis octrooieren. De kennismonopolies zouden de voortgang van het onderzoek frustreren. Kunt u zich vinden in die kritiek?

Landolt: Je moet goed bedenken dat er alleen monopolies komen op technieken en databases die er eerst nog niet waren. Daarbij heeft de octrooihouder ook maar tijdelijk het alleenrecht om de techniek te gelde te maken; na twintig jaar is het octrooi afgelopen.

Jorritsma: Daarnaast houdt Brussel erg goed in de gaten of bedrijven geen al te grote monopoliepositie krijgen. En wanneer een octrooihouder de toepassing van een nieuwe techniek frustreert terwijl snelle verspreiding wel van groot belang is voor de samenleving, kan een overheid de octrooihouder dwingen om licenties te verlenen. Inderdaad zijn er in het begin van de biotechnologie erg brede octrooien verleend. Maar dat kwam ook omdat de octrooiverleners nog niet zo ervaren waren.

Vorig jaar heeft de EU besloten dat genetisch materiaal, waaronder planten en dieren, geoctrooieerd kan worden. Is voor u nu duidelijk wat wel en niet kan worden geoctrooieerd?

Jorritsma: Niet helemaal. Nederland heeft nu weer bezwaar tegen deze richtlijn gemaakt. Lastiger is dat de Europese Octrooiraad niet gebonden is aan de richtlijn van de EU. En ook al zal de raad zich er waarschijnlijk aan houden, het is nog niet duidelijk hoe hij die richtlijn precies gaat interpreteren. Van het Belgische Plant Genetic Systems heeft de raad een octrooiaanvraag op gemanipuleerd koolzaad afgewezen, met het argument dat rassen niet kunnen worden geoctrooieerd.

Veel mensen hebben ethische bezwaren tegen octrooien op genetisch materiaal

Jorritsma: ,,Een misverstand hierbij is dat een octrooi zou betekenen dat deze techniek ook mag worden toegepast. Maar dat hoeft niet. Er is een grote maatschappelijke druk op bedrijven om ethisch verantwoord te handelen. Die druk is veel groter dan de druk vanuit het octrooisysteem.

Landolt: Men zegt: Het octrooieren van genetische manipulatie is een verdere aanvaarding daarvan. Dat is juist. Maar het octrooisysteem is nu eenmaal niet ontworpen om van overheidswege iets te verbieden, maar om bedrijven de kans te geven investeringen terug te verdienen. Het feit dat met een octrooisysteem technieken openbaar worden gemaakt, kan er zelfs toe leiden dat er minder gemanipuleerd wordt.

Re:ageer