Wetenschap - 1 januari 1970

‘Een goede leider maakt leiders, geen volgelingen’

Elk jaar volgen dertig Europese voedingsonderzoekers een stoomcursus leiderschap die ze voorbereidt op de dagen dat ze in Europese onderzoeksinstituten en levensmiddelenbedrijven de dienst uitmaken. Managers do things right, leaders do the right things, luidt het credo. De Wageningse aio Jane Durga deed eraan mee en leerde waarom Nelson Mandela een goede leider is.

,,In de VS is prof. Michael Hackman beroemd’’, zegt prof. Frans Kok van de afdeling Humane Voeding. ,,Het is een heuse goeroe. Van alle boeken over leiderschap wordt dat van hem het best verkocht. Dat zegt toch wel iets.’’ Hackman werkte mee aan het European Nutrition Leadership Program dat Kok samen met zijn collega prof. Clive West een paar weken terug voor de tiende keer had georganiseerd.
Over belangstelling hebben de Wageningers niet te klagen. Een externe commissie moet elk jaar meer dan de helft van de zeventig aio’s en post-docs die zich hadden gemeld afwijzen. De organisatie achter de training kon slechts dertig jonge onderzoekers in een conferentieoord in Luxemburg toelaten tot de ‘interactieve hogedrukketel’, zoals Kok het noemt. ,,Het is intensief. Je zet dertig onbekenden bij elkaar, haalt een week achter elkaar het uiterste uit ze en ziet hoe ze na die week huilend van elkaar afscheid nemen. Maar ze hebben in die periode dan ook veel geleerd.’’
Jane Durga, die in haar aio-project nagaat of de vitamine foliumzuur het hart en de hersenen van ouderen gezond houdt, was één van de vijf Nederlandse deelnemers aan de training. Ze heeft er geleerd dat ze het in zich heeft om leiding te geven.
,,Ze zetten ons in groepen bij elkaar en laten ons opdrachten uitvoeren’’, zegt Durga. ,,Die opdrachten waren meestal nét iets te ingewikkeld om uit te voeren. We moesten bijvoorbeeld op een dag buiten zelf provisorische onderkomens bouwen met dingen die we konden kopen met een beetje nepgeld dat ze ons hadden gegeven.’’ De tijd was kort, de middelen waren beperkt en het zag ernaar uit dat de onderkomens niet op tijd af zouden komen. Maar ze kwamen er. Durga, die die dag fungeerde als leider, was op het lumineuze idee gekomen om niet alles te kopen, maar ook gewoon wat dingen in het conferentieoord te lenen. ,,Het was niet tegen de regels'', zegt Durga. ,,Maar de spelregels vermeldden ook niet dat het mocht.''


Creativiteit
Volgens cursusleider Hackman had Durga een belangrijk aspect van juist leiderschap laten zien: creativiteit. Ze was op een idee gekomen dat aan anderen was ontsnapt. Ze had laten zien dat ze buiten de aangegeven kaders kon treden. Alternatieven zien die niemand anders ziet is een eigenschap van een goede leider.
,,Een leider innoveert’’, zegt Kok. ,,Een leider heeft iets rusteloos, en zoekt altijd naar iets nieuws. Hackman zegt dan ook dat een goede leider niet zozeer een problem solver is, dan wel een problem finder. Managers do things right, leaders do the right things, schrijft Hackman. ,,Leiders zijn niet bang dat ze fouten maken’’, zegt Kok. ,,Ze leren van hun fouten.’’
Dat betekent niet dat managers onbelangrijk zijn. Het computerbedrijf Apple was een schoolvoorbeeld van een organisatie die ondanks uitstekend leiderschap toch jammerlijk faalde. Het management schoot tekort.
Een goede leider is niet alleen creatief, maar kan ook goed communiceren, hij heeft een visie, houdt zijn organisatie uitdagende doelen voor en heeft daarnaast passie voor zijn taak. Die beschrijving is de door haar bewonderde Nelson Mandela op het lijf geschreven, vindt Durga.
Maar de vraag dringt zich op of ook menig dictator niet op een schouderklopje van goeroe Hackman had mogen rekenen. Past de bovenstaande beschrijving bijvoorbeeld niet ook bij een gepassioneerde Oostenrijkse kunstschilder die halverwege de vorige eeuw in een buurland de uitzinnige volksmassa allerlei uitdagende doelen voorhield?
Absoluut niet, zegt Kok. ,,Zonder integriteit is geen goed leiderschap mogelijk. Dat maakt Hackman duidelijk als hij ‘visie’ behandelt. Een juiste visie is ethisch zuiver.’’ Daar komt dan nog bij dat een transformational leader empowert. Hij maakt van de leden van zijn groep geen volgelingen maar leiders, die zelfstandig kunnen nadenken en beslissingen nemen. ,,Een groep functioneert optimaal als je individuen met verschillende vaardigheden, culturen en achtergronden samenbrengt’’, vult Durga aan. ,,Variatie is belangrijk. Die gedachte strookt niet met dictatoriaal leiderschap.’’

Kristallen bol
Dat verscheidenheid aan talenten belangrijk is bleek tijdens een ander deel van de training, toen de groepen tijdens een gesimuleerde discussie de rollen moesten spelen van overheid, bedrijven, universiteiten of consumentenorganisaties. Het thema: het rapport van de WHO en de FAO over de aanstormende obesitasepidemie.
,,De organisatie wekte de indruk dat camera’s het debat live uitzonden’’, zegt Durga. ,,Het voelde behoorlijk echt. We moesten als team een leider kiezen, inschatten met welke argumenten de andere partijen zouden komen, en daar alvast een antwoord op formuleren. We moesten een strategie uitstippelen, argumenten verzinnen, ze verwoorden, een woordvoerder aanwijzen en uiteindelijk met elkaar in discussie gaan.’’
Vertegenwoordigers van voedingsconcerns als Kraft Foods, Unilever, Danone en Nestlé volgden de handelingen van de aio’s belangstellend. Zij waren de belangrijkste sponsoren van de stoomcursus, en de jaarlijks terugkerende simulaties zijn voor een deel de reden dat de bedrijven geld in de cursus investeren. Ze fungeren voor de bedrijven als een kristallen bol. Ze laten zien met welke argumenten de partijen misschien ook voor de dag gaan komen en welke coalities ze kunnen vormen. In eerdere jaren hebben de deelnemers gediscussieerd over BSE, acrylamide en genetische modificatie.
,,De bedrijven zijn geïnteresseerd omdat veel van de onderzoekers uiteindelijk op hun researchafdelingen terechtkomen’’, zegt Kok. ,,De cursus is ook in hun belang. De EU betaalt trouwens ook mee.’’
Humane Voeding heeft de cursus nu al tien keer georganiseerd. De laatste zes jaar gebeurde dat door Frans Kok en zijn collega prof. Clive West. Voor Kok was het de laatste keer. Dr Ellen Kampman van Humane Voeding neemt zijn taak over. ,,Ik ga andere dingen doen’’, zegt Kok, die terugkijkt op een groeiend succes. ,,Het concept slaat buiten Europa aan’’, zegt hij. ,,In Azië en Afrika hebben universiteiten met Wageningse hulp soortgelijke trainingen opgezet.’’

Willem Koert

Re:ageer