Wetenschap - 9 maart 1995

Een gettoblaster en Grieks dansen

Een gettoblaster en Grieks dansen

Sirtaki en Chasaposervikos. Tik en Syrtos. Bouzouki en Lyra. Grieks volksdansen in Wageningen.


Sinds in 1964 de film Zorba de Griek werd uitgebracht, waarin Anthony Quinn met verve de Sirtaki laat zien, kreeg ook in Nederland het Grieks volksdansen voet aan de grond. Of ligt de oorzaak meer in de migratie van veel Grieken naar Nederland toentertijd. In ieder geval bestaat dansgroep Pygasos uit Utrecht ruim dertig jaar en heeft ze sinds enkele jaren een dependance in Wageningen.

Wiro uit Bennekom, sloeg voorzichtig aan het volksdansen door een Griekse huisgenoot. Op stage voor Bosbouw in Griekenland, kreeg hij pas echt de smaak te pakken. Regelmatig gingen we met een groep mensen uit dansen. Ik probeerde af en toe mee te doen, maar bracht er geen hout van terecht." Hoewel hij sinds de stage in 1986 nooit meer in Griekenland is geweest, volgt hij dansles bij Pygasos, vernoemd naar het gevleugelde paard. Wiro, die vooral de muziek mooi vindt is nooit zo'n danstype geweest. Ik heb wel aan stijldansen gedaan - een cursus met mijn vriendin - maar dat vond ik moeilijk. Bovendien heb je weinig contact met anderen."

Vanavond is de groep voor de tweewekelijkse les in de International Club. Een gettoblaster staat klaar. Leraren, Wouter en Catherina, komen uit Utrecht. De Syrtos, een relatief eenvoudige dans, en de snellere Chasaposervikos vormen technisch en rythmisch gezien de basis voor veel dansen. De groep begint met Catherina als voordanser aan een Chasaposervikos gevolg door de Tamikos, een dans uit Ipiros, het gebied dat grenst aan Albanie.

Foto's van een optreden in Schiedam laten groepslid Manolis zien in een Kretensisch kostuum: laarzen, maillot, een soort pofbroek genaamd vraka, overhemd, gekruiste linten over de borst; gilekos, en iets op het hoofd een zogeheten mandili. De meeste kostuums, die de groep gebruikt, komen echter van de Tsarakatsana, een bevolkingsgroep uit Tessalia in het oosten van Griekenland. Ze zijn gemaakt van geitenhaar, erg stug," vertelt Wouter Maar het zijn de mooiste folklore kostuums die ik gezien heb. Vervaardigd door inmiddels hoog bejaarde dames."

Terwijl twee meisjes uit het gezelschap even aan de kant zitten, beginnen de heren aan een Pontische dans, Tik genaamd. Aerobics, lacht een licht zwetende Manolis. Even later worden de armen over elkaars schouders gelegd voor de Kotsari, een snelle oorlogsdans uit Pontos. Wouter wijst op Manolis en zegt: Je kan zien dat hij van Kreta komt. De Kretenzers bewegen meer vanuit de knieen, het ziet er springeriger uit. Dansen uit het oostelijk gelegen Tracie zijn daarentegen vrij zwaar. En Macedoniers bijvoorbeeld, hebben hun voeten altijd plat op de grond, waardoor het lijkt alsof de danspassen uit de grond opkomen."

Wouter lost na een korte pauze Catherina af. Ze beaamt: Op eilanden is alles vrolijker. Dat komt waarschijnlijk door de Italiaanse invloeden. Dat zie je ook aan de stoffen die voor kostuums gebruikt worden, lichter en glanzend zoals zijde en satijn, vaak hebben de vrouwen bloemen in het haar."

Dansen zijn streekgebonden legt ze uit: Als tante Sjaan uit een bepaald dorp mooi danst, dan heette deze variant vanaf dat moment de Sjanos." Ik leer dat in Ipiros men met geopende benen danst - dat geeft beter houvast want Ipiros is een bergachtige streek - terwijl in het vlakke Tracie de dans trager en slepender is. In totaal zijn zo'n 450 dansen bekend.

Verschillen hebben ook te maken met de instrumenten die voor handen waren. Waar veeteelt in zwang was, vind je doedelzakachtige instrumenten. En een snaarinstrument als de lyra is op Kreta en het Pontosgebied - rond de Zwarte Zee - populair. Alle traditionele snaarinstrumenten zijn fretloos en kennen dus halve tonen en kwarttonen", weet Wouter, dat kan als kattegejank in de oren klinken, maar dat is het niet. Alleen de Bouzouki, een zes tot achtsnarig instrument uit de mandolinefamilie, kent een fret."

In Griekenland is de belangstelling voor het echte traditionele volksdansen tanend - zo stelt ook een Grieks cultureel-antropoloog genaamd Raftis - met name in de grote steden. De traditionele dans wordt vooral in ere gehouden door dansgroepen. Maar zelfs in de grote stad is de Griekse muziek nog steeds populairder dan de Westerse. Alleen is dat dan de modernere Laika, voortgekomen uit Rebettika, klaagmuziek die vanaf eeuwwisseling in havensteden als Ismir, Athene en Thessaloniki opgang deed. Zelfs in de disco gaat op het warmste moment Griekse muziek op, verzekert Wouter.

Om een uur of tien houdt de groep het voor gezien. Een bezwete Manolis zet zich aan een halve liter pul water. Ook Wiro is rood aangelopen. Grieks volksdansen blijkt een vermoeiende bezigheid. Nikos, vijfdejaars Visteelt en zo'n zes jaar in Nederland, is geboren en getogen op het eiland Samos in de Egeische zee, waar de mensen vrolijk zijn en houden van dansen. Nikos: Ze houden van feesten wat ook komt doordat het niet zo druk is als in de stad." Pas in Nederland begon hij met dansles. Ik kende eigenlijk alleen maar de simpele Syrtos, en de Chasaposervikos, een meer toeristische dans, voeten links, voeten rechts. Ik hou vooral van de vrolijke, springende dansen, dat geeft je een lekker gevoel."

Met drie anderen begon hij in Utrecht, later startte hij Pygasos in Wageningen. Bij ons op het eiland beperkt het aantal dansen zich tot een stuk of drie, vier. Inmiddels ken ik twintig verschillende." Meestal wordt in groepsverband gedanst, de handen ineen. Men is dichtbij elkaar, het is vriendschappelijk," aldus Nikos.

Van oudsher wordt op Samos op bruiloften en feesten gedanst. In plaats van verjaardagen vieren wij naamdagen van heiligen. Mijn naam Nikos komt van Sint Nicolaas, de heilige van marinemensen. Dat is in Griekenland een groot feest." En ook al is Nikos in Nederland niet op dansen gegaan uit heimwee en heeft hij het doorgaans goed naar zijn zin, soms krijgt hij het gevoel: ik wil hier weg, even relaxen in de zon. De geur van sinaasappelbomen, 's ochtends als je wakker wordt, dat mis ik wel."

Re:ageer