Wetenschap - 22 maart 2007

Een duizendste millimeter is voor de XPS kolossaal

‘Er staan zes XPS-apparaten in Nederland, en dit is de enige die geschikt is voor biologische monsters’. Organisch chemicus Han Zuilhof is trots op zijn nieuwe aanwinst die de samenstelling van een heel dun laagje aan een oppervlak kan bepalen.

543_nieuws.jpg
543_nieuws.jpg

Foto: Guy Ackermans

Zuilhof doet onderzoek naar sensoren en microreactoren. Hij maakt vaak gebruik van siliciumchips met daarop een laagje eiwitten of andere biologisch actieve stoffen. Met de Bio-XPS kan Zuilhof meten wat er op zijn chip zit.
De 1,2 miljoen euro die het apparaat kostte werd betaald door Nanoned, de subsidie-organisatie voor onderzoek in de nanotechnologie. De Bio-X-ray Photoelectron Spectrometer gebruikt röntgenstraling om elektronen los te maken van een oppervlak. De energie die nodig is om een elektron los te schieten zegt iets over de stof waar hij uitkomt.
‘Dit apparaat is bijzonder omdat wij hiermee biologische monsters kunnen meten. Je moet twee dingen doen met zo’n monster voordat je kunt meten. Het moet koud zijn – min 180 graden - en je moet het in een vacuüm brengen. Die combinatie is lastig met biologische preparaten. Als je eerst vacuüm zuigt verdwijnt het water uit je monster. Als je eerst koelt, komt er een laagje ijs op. Een duizendste millimeter ijs is niet veel, maar voor ons is dat echt een kolossale laag. Het is duizend keer dikker dan het laagje dat wij meten.’ Het nieuwe apparaat lost de problemen op door de omgeving van het monster watervrij te maken, dan te koelen, en vervolgens vacuüm te zuigen.
Zuilhof wil het apparaat gebruiken voor zijn eigen onderzoek naar bionanotechnologie, maar hoopt dat ook andere onderzoekers langs zullen komen bij hem of bij Marcel Giesbers die echt achter de knoppen van het apparaat zit. Zuilhof werkt al samen met proceskundigen die microzeven maken. De kleine gaatjes in de zeven raken snel verstopt. Met XPS is vast te stellen of en waarmee de zeef zo behandeld kan worden dat de gaatjes open blijven. ‘Maar je kunt bijvoorbeeld ook meten of zware metalen in de celwand van een plantencel blijven zitten of niet. En er zijn vast heel veel andere toepassingen die wij niet zo snel kunnen bedenken. Wij hopen dat we flink wat gasten krijgen, dat brengt ons misschien ook op nieuwe ideeën.’

Re:ageer