Wetenschap - 1 januari 1970

'Ecotoerisme is typisch protestants'

Op vakantie nemen mensen afstand van het dagelijkse leven, zo wordt wel gezegd. Onzin, vindt promovendus dr. Ton van Egmond. Toerisme vormt juist een afspiegeling van de westerse consumptiemaatschappij. Om daarvoor een markt te creëren in bijvoorbeeld Costa Rica, moet je goed rekening houden met cultuurverschillen én met de verschillende soorten toeristen, meent hij.

'In de literatuur kom je altijd dat verhaal tegen dat toerisme het afstand nemen is van het dagelijkse leven, maar dat is of gedateerd of te simplistisch. In ons soort landen is toerisme de voortzetting van de dagelijkse consumptiepraktijk. Iedereen zegt wel de hectiek achter zich te willen laten, maar toeristen zijn vooral bezig de tijd zo nuttig mogelijk te besteden, door in zo kort mogelijke tijd zoveel mogelijk te zien.
Daarnaast zie je dat mensen hun problemen meenemen op vakantie. Mensen hebben de eerste dagen moeite om te relaxen. Migraine is niet alleen een weekendhoofdpijn maar ook een vakantiehoofdpijn.
De eerste vakantie is ook anders dan de tiende. Er ontstaat een zekere routine, het bijzondere gaat eraf. Het belangrijkste gespreksonderwerp op lange reizen is wat we de volgende reis zullen doen. We zijn ook voortdurend op zoek naar nieuwe prikkels. Bij extreme toeristen zie je dat ze steeds extremere uitdagingen zoeken, maar ook de gewone reiziger reist steeds verder.
Europeanen willen zich ook niet graag als toerist zien. Het meest extreem zie je dat bij vrijwilligers die in landen helpen bij armoedebestrijding of het redden van de gorilla's. Die werken eerst en gaan daarna rondreizen in hetzelfde land. De ambivalentie druipt ervan af. Zo iemand moet dan ineens omschakelen naar de rol van toerist, een rol die hij als vrijwilliger verafschuwde. Ik kan me voorstellen dat Aziatische toeristen hier geen last van hebben.
Ik heb veel van mijn gegevens van reisleiders. Die komen allerlei soorten toeristen tegen, en die gegevens zijn vrij consistent. Mensen zoeken in een ver land naar het authentieke leven. De praktijk is iets anders, maar het is wel een interessante vraag om te onderzoeken wat die authenticiteit nu inhoudt en waarom mensen dat zoeken.
De Europese toerist heeft dus zijn eigen kenmerken. Ik onderscheid acht categorieën: de toevallige toerist die voor een strandvakantie voor Zuid-Amerika kiest, de mainstream-toerist met zijn georganiseerde rondreis, de luxueuze rondreizigers, de avontuurlijke toerist die zelf accommodaties zoekt, de hedonistische toerist die wil feesten, de mainstream backpacker die jeugdherbergen bezoekt, de backpackers die gebruik maken van lokale tour operators, de pioniers die zelf streetsmart op zoek gaan naar eten en overnachtingen, en de studenten die verblijven bij lokale families. En dan heb ik de grootschalige strandvakanties niet onderzocht, maar vooral het rondreizen in het zuiden. Het is dus onzin om over dé toerist te spreken.
Met die verschillen moet je rekening houden. Ecotoerisme bijvoorbeeld is een Europeaans, protestants concept. Daarom is het zinvol om, als je in een katholiek ontwikkelingsland als Costa Rica toerisme wilt inzetten voor armoedebestrijding of natuurbescherming, die verschillen te onderkennen en te weten welke klant het meeste oplevert. De landen zelf zetten vaak in op de big spenders, de luxetoerist, maar dat levert voor de lokale economie niet altijd veel op.
Landen die het toerisme willen uitbouwen, doen er dus goed aan om de Europese consumenten in te delen in groepen en dan te kiezen welk soort toerisme ze willen.' / MW

Dr. Ton van Egmond promoveerde op maandag 16 januari bij prof. Jaap Lengkeek, hoogleraar Sociaal-ruimtelijke analyse.

Re:ageer