Wetenschap - 1 januari 1970

Ecologische voetafdruk houdt milieubewustzijn gaande

Ecologische voetafdruk houdt milieubewustzijn gaande

Ecologische voetafdruk houdt milieubewustzijn gaande

De mens is de ecologische limiet van de aarde aan het overschrijden. Dat meent althans dr. Mathis Wackernagel, grondlegger van het concept ecologische voetafdruk, die afgelopen week op bezoek was bij het Wageningen Instituut voor Dieronderzoek (WIAS)


De ecologische voetafdruk is een maat voor de impact van de mens op onze planeet. Die laat zien hoeveel land en water we gebruiken om onze consumptiemaatschappij draaiende te houden. Wackernagel berekende dat de voetafdruk van de mensheid nu al zo'n dertig procent groter is dan wat de aarde heeft te bieden

De Zwitser, werkzaam bij het Centrum voor Duurzaamheidstudies aan de universiteit An341huac de Xalapa in Mexico, ontwikkelde de nieuwe indicator om mensen bewust te maken van de beroerde staat waarin de aarde verkeert. De aarde geeft uit zichzelf immers weinig noodsignalen af. De meeste mensen hebben geen directe ervaring met bijvoorbeeld bodemerosie en vervuiling. En zoiets als de toename van CO2 in de atmosfeer is zelfs voor niemand direct waarneembaar. Wanneer echter dit soort geleidelijke processen wordt genegeerd, stelt Wackernagel, is de uiteindelijke catastrofe des te groter. Het gaat dan met ons net als met kikkers in een pan langzaam kokend water. Zij merken ook niks van de geleidelijke, maar uiteindelijk wel dodelijke trend

Alleen al door de voetafdruk van verschillende landen te vergelijken, meent Wackernagel, verkrijgen we waardevolle inzichten. De gemiddelde inwoner van de Verenigde Staten bijvoorbeeld gebruikt 10,3 hectare; de gemiddelde Peruaan maar 1,6 hectare. Amerikanen gebruiken dus bijna zeven keer zoveel natuurlijke hulpbronnen als Peruanen. Naast Amerika staan bovenaan de ranglijst Australiƫ met 9 hectare per inwoner, Canada met 7,7 hectare en Nieuw-Zeeland met 7,6 hectare

Nederlanders en Duitsers vormen een kleinere aanslag op de natuur: 5,3 hectare per persoon. Niettemin hebben ook zij een te luxueuze levensstijl als we de aarde gezond willen houden. Immers, zo berekende de onderzoeker, onze planeet heeft per persoon maar een biologisch-productief oppervlak van 1,2 hectare ter beschikking. Als iedereen zou leven als de Nederlanders en de Duitsers, zouden we dus vier planeten als de aarde nodig hebben. Nederlanders en Duitsers nemen ook productief oppervlak in van de derdewereldlanden. Hier ligt namelijk zeventig procent van hun voetafdruk

Australiƫrs daarentegen blijven met hun voetafdruk van negen hectare per persoon in eigen land: zij hebben veertien hectare ter beschikking. Volgens Wackernagel zou echter iedereen moeten leven als de Chinezen. Zij houden zich precies aan het quotum van 1,2 hectare

Socioloog ir Tuur Mol van de WUR-sectie Algemene sociologie en methodeleer is sceptisch over de absolute waarde van een ecologische voetafdruk. Wel prijst hij de vergelijkende kracht van het concept. Het laat goed zien dat de westerse landen op te grote voet leven. Dat houdt het milieubewustzijn gaande.

Er bestaan meer methoden om de belasting op de natuur te berekenen, zoals de milieugebruiksruimte en de ecologische rugzak. In tegenstelling tot de ecologische voetafdruk onderscheiden deze concepten verschillende typen milieubelasting, bijvoorbeeld CO2-emissies en houtkap. In de ecologische voetafdruk zijn allerlei typen natuurgebruik en afvalstromen vertaald in oon noemer: de oppervlakte-eenheid. Mol: Als wetenschapper zie ik liever verschillende eenheden. Maar oon meeteenheid maakt vergelijkingen tussen landen beter mogelijk. Wel kun je twisten over allerlei veronderstellingen die bij de ecologische voetafdruk worden gemaakt. Hoe hard zijn bijvoorbeeld de ecologische limieten? Als je daarop antwoord wilt geven, moet je eerst vaststellen hoeveel natuur en biodiversiteit we minimaal willen behouden. H.B., infographic E.O

Re:ageer