Organisatie - 28 september 2006

'Ecologen moeten een statement maken'

Prof. Stuart Pimm is een ecoloog met een missie. Evenals zijn vakgenoten wil hij begrijpen hoe het complexe ecosysteem van de aarde werkt. Maar belangrijker vindt hij het om oplossingen te bedenken voor ecologische problemen. In Madagaskar heeft de onderzoeker kinderen geholpen om natuurgids te worden, in Brazilië wil hij een stuk regenwoud kopen.

De Britse wetenschapper Stuart Pimm is van oorsprong zoöloog, maar heeft tegenwoordig zijn eigen Pimm Group aan de Duke University in North Carolina waar hij onderzoek doet naar het complexe ecosysteem van de planeet aarde. Hij is in Nederland om de dr. A.H. Heinekenprijs voor milieuwetenschappen van de KNAW in ontvangst te nemen. En op vrijdag 26 september geeft hij een lezing tijdens een symposium van Wageningen UR en NIOO over de waarde van natuur.
Pimm logeert in het Amsterdamse Hotel de l'Europe en het pluche dat daar alom aanwezig is, komt handig van pas als hij wil uitleggen dat de wereld ingewikkeld in elkaar zit. 'Vroeger deden ecologen experimenten op de schaal van dat kleedje', zegt hij, terwijl hij wijst op een hoogpolig tapijt. 'Maar de milieuproblemen die we tegenwoordig tegenkomen zijn wereldwijd.'
Ecologen moeten volgens Pimm dan ook werken op wereldschaal. Dat begint al bij de simpele vraag op welke plaatsen we de biodiversiteit moeten beschermen. Dat is niet in Nederland, vindt Pimm, al was hij onder de indruk van een excursie naar een natuurgebiedje bij Amsterdam, waar het stikte van de vogels en vogelaars. 'De helft van de biodiversiteit in de wereld zit op tien procent van het landareaal. Als je dus de biodiversiteit wilt beschermen, zul je in die plekken moeten investeren. Er zijn twintig à dertig van die gebieden over de hele wereld - de tropische bossen in Madagaskar en Indonesië, de Atlantische bossen in Brazilië, noem maar op.'

Voedselweb
Pimm is beroemd geworden met de term food web, in het Nederlands vertaald als voedselketen of voedselweb. De term geeft aan dat elke plant- of diersoort samenhangt met andere plant- en diersoorten. Dat impliceert dat het uitsterven van één soort voor andere soorten belangrijk is.
De interesse voor de biodiversiteit en het uitsterven van soorten ontstond bij Pimm toen hij in de jaren zeventig werkte in Hawaï. De meeste ecologen deden destijds nog onderzoek ‘op de schaal van het pluche tapijtje’, en dan liefst op plaatsen waar de natuur nog in ongerepte staat was. Hawaï was echter allesbehalve ongerept. Dankzij een gebrekkig milieubeleid dreigden daar vele soorten te verdwijnen. Op een gegeven moment kende Pimm van één vogelsoort alle individuen. 'Elf in gevangenschap en twaalf in het wild.'
Deze ervaring was een eye opener die hem maakte tot een ecoloog met een missie. Hij werd één van de grondleggers van de conservation biology. 'De soorten waar ik in de jaren tachtig aan werkte, kunnen over dertig jaar uitgestorven zijn. Je moet je bedenken wat het betekent als je je dochtertje moet uitleggen wat een leeuw is, omdat die niet meer bestaan.'
In zijn nieuwe discipline - inmiddels 'een volwassen discipline', vindt Pimm - gaat het niet om de wetenschap op zich. 'Het publiceren in Nature en Science is niet genoeg. Je kunt geen ecoloog zijn en blind zijn voor wat er gebeurt met onze planeet. Als wetenschapper moet je kijken naar wat de problemen zijn, om die vervolgens op te lossen. Daarvoor heb je een andere houding nodig. Je moet samenwerken met ecologen en ethici. En je moet praten met de media en met beleidsmakers en bestuurders. Je moet een statement maken.'
Het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) is volgens Pimm een goed voorbeeld van hoe het moet. In dat IPCC distilleren wetenschappers aan de hand van de meest actuele onderzoeken op het gebied van onder meer meteorologie en oceanologie en op basis van modellen wat de stand van zaken is op het gebied van de klimaatverandering. 'Die wetenschappers zeggen: we zijn voor 99 procent zeker dat het klimaat dankzij menselijk handelen verandert, maar we zijn voor maar één procent zeker dat het westelijke deel van het ijs van Antarctica afbreekt.'

Verrekijkers
Persoonlijk houdt Pimm zich vooral bezig met het behoud van tropisch regenwoud. 'Ik werk in Florida, bij de Everglades. Elke lente zit de lucht daar vol met rook van de bosbranden in het tropische regenwoud. En het probleem is heel makkelijk op te lossen. De mensen branden het regenwoud om land te krijgen waar ze een paar hectare maniok kunnen verbouwen. Vijf dollar per dag zou voldoen om ze daarmee te laten stoppen.'
Rijke landen zouden dan ook moeten investeren in zulke gebieden, vindt Pimm, want alleen werken aan het behoud van de grutto in Nederland levert weinig op als het gaat om de wereldwijde biodiversiteit. Ecologen kunnen daar een begin mee maken door samen te werken met de lokale bevolking en die te betrekken bij de natuur die de wetenschappers bestuderen en proberen te behouden.
Zo heeft de Pimm Group in Madagaskar een restaurant opgezet voor de lokale bevolking. 'In het noordwesten van Madagascar is de best betaalde baan die van leraar. Die verdient één euro per dag. Terwijl het dorpje waar hij les geeft vlakbij een natuurreservaat ligt, met zes soorten lemuren en heel veel vogels. De plaatselijke bevolking brandt begroeiing af om de bodem vruchtbaarder te maken, en die vuren gaan het park in. Die mensen zeggen dan: waarom zouden we dat erg vinden? We hebben toen een restaurant opgezet om hen meer inkomsten te geven. Nu serveren ze maaltijden voor twee dollar per stuk, wat een fortuin is daar.'
Resultaat is dat alle dorpskinderen naar school gaan. 'En we hebben ze allemaal een verrekijker en een vogelgids gegeven, waarmee ze zich scholen als natuurgids. Daarmee kunnen ze later veertig tot honderd dollar per dag verdienen. We hebben hen een economisch alternatief geboden voor het vernietigen van hun omgeving.'
Conclusie: ecologen moeten niet alleen de natuur leren begrijpen maar ook de problemen van de lokale mensen onderkennen. Toegepast onderzoek dus, en dat klinkt erg Wagenings. Pimm verwacht vrijdag in Wageningen dan ook een welwillend publiek te vinden. Dat kan hem helpen, want hij wil geld bij elkaar te krijgen om een deel van het Atlantische oerwoud in Brazilië te kopen.

Informatie over de lezing van Stuart Pimm in Wageningen is te vinden op www.nioo.knaw.nl/events/pimm

Re:ageer