Wetenschap - 1 januari 1970

Duurzaamheid is te berekenen met een vaag model

Duurzaamheid is te berekenen met een vaag model


Appels en peren zijn niet met elkaar te vergelijken: economische en
ecologische waarden worden in andere eenheden uitgedrukt en zijn in een
cijfermatig model niet tegen elkaar af te strepen. Tenzij je gaat toveren
met een ‘fuzzy set model’ dat vaagheden, zoals woorden, koppelt aan
cijfers.

Om te beoordelen of een landbouwmethode bijdraagt aan duurzame ontwikkeling
moeten verschillende belangen tegen elkaar worden afgewogen. Maar cijfers
over de ecologische, economische en sociale waarden van een landbouwmethode
worden in verschillende eenheden uitgedrukt en kunnen niet in een
rekenmodel met elkaar vergeleken worden. Vervuiling van oppervlaktewater
bijvoorbeeld wordt uitgedrukt in deeltjes per kubieke meter, de winst of
verlies van een bedrijf in euro’s en werkgelegenheid in aantallen banen.
Experts kunnen vaak wel een verband aangeven tussen die factoren, maar die
verbanden worden in woorden uitgedrukt, en niet in cijfers. Promovendus ir
Ton Cornelissen vond een oplossing in een wiskundig model dat niet op
cijfers maar op woorden is gebaseerd, een zogenaamd fuzzy set model.
De basis van de meeste vormen van statistiek ligt in de klassieke
verzamelingenleer. Daarbij is iets of wel, of niet lid van een verzameling.
Maar niet alles is zo eenvoudig in twee verzamelingen in te delen. Hoe
verdeel je de mate waarin acceptabel dat er veel kippen in weinig ruimte
zitten? Dat hangt af van het aantal kippen per vierkante meter, maar ook
van een oordeel dat van persoon tot persoon wisselt. In een fuzzy set model
(een vage-verzamelingenmodel) verloopt de overgang van de ene naar de
andere verzameling (acceptabel of niet acceptabel bijvoorbeeld)
geleidelijk, volgens een logaritmische functie. Deskundigen kunnen hierbij
vervolgens vaststellen welke bezettingsgraad van kippen acceptabel is -
waarbij cijfers worden omgezet in woorden – en deze waarden vergelijken met
andere waarden, bijvoorbeeld met wat de kippenboer met deze bezettingsgraad
verdient. Bepalend is het oordeel van de experts, stelt Cornelissen. Het
hoeven niet per se technische deskundigen te zijn, benadrukt hij. Ook
anderen met ervaring, bijvoorbeeld boeren of consumenten, kunnen dienen als
expert. |
J.T.

Ir. Ton Cornelissen promoveert op 24 januari bij prof. Herman van Keulen,
hoogleraar bij de leerstoelgroep Plantaardige productiesystemen.

Re:ageer