Organisatie - 15 mei 2008

Dobbelman wast goed, bewijst Wageningen

‘Dobbelman Duo als beste getest tegen koffie- en wijnvlekken door de Universiteit van Wageningen’. Die reclameslogan horen miljoenen Nederlanders als ze het spotje voor het nieuwe wasmiddel van Sara Lee op tv langs zien komen, begin 2002. Een grap, een vergissing, of misbruik van de naam van Wageningen Universiteit?

Wasprofessor Paul Terpstra in 1994.
Geen van drieën, ontdekt ir. Paul van Helvert, de jurist van Wageningen Universiteit. ‘Vlak na de eerste uitzendingen van de spotjes kwam prof. Paul Terpstra naar me toe en vertelde me dat hij Dobbelman Duo had getest voor de producent’, vertelt Van Helvert. ‘Toen hij de spotjes zag verschijnen schrok hij en vroeg hij zich af wat hij nou doen moest.’
De media duiken gretig op de affaire. ‘In Wageningen nemen ze het niet zo nauw met het onafhankelijk onderzoek’, bericht het U-blad, het periodiek van de universiteit van Utrecht, meesmuilend. Binnen Wageningen ergeren bestuurders zich aan het foute naamgebruik: het is ‘Wageningen Universiteit’, en niet ‘Universiteit van Wageningen’.
Terpstra, hoogleraar Consumententechnologie en productgebruik, is in Wageningen een vreemde eend in de bijt. Hij bestudeert hoe consumenten wasmachines gebruiken en de effectiviteit van waspoeders. Begin jaren negentig onderzoekt de washoogleraar de werking van Omo Power, een wasmiddel dat Unilever net met veel tromgeroffel in de markt heeft gezet. Omo Power bevat een accelerator, een mangaanverbinding die al bij twintig graden vlekken verwijdert. Klinkt leuk. Het nadeel van Omo Power is dat hetzelfde gebeurt met de textielvezels, ontdekt Unileverconcurrent Procter & Gamble. Het concern benadert Terpstra, die vervolgens in Europa onderzoek uitzet dat moet uitmaken welke fabrikant er nu precies gelijk heeft. Procter & Gamble, beslist Terpstra.
Het is de genadeklap voor Omo Power. ‘Unilever gaat me aan het hart’, zegt een verdrietige Terpstra op 8 december 1994 in het Wagenings Universiteitsblad (WUB). ‘Dit gun je zelfs je ergste vijand niet.’ Het debacle kost Unilever meer dan 250 miljoen euro, en het concern ziet zijn wasmiddelenomzet in Europa halveren.
Hoewel Terpstra sinds de Omo Poweraffaire veel in de publiciteit komt, staat zijn leerstoelgroep al vanaf 1999 ter discussie. Die zou niet passen binnen de missie van Wageningen, en krijgt van visitatiecommissies slechte cijfers. Toch weet Terpstra nog jaren te overleven. Lang genoeg om in 2002 Sara Lee te helpen aan munitie voor de reclamecampagne voor Dobbelman Duo.
Legitiem, ontdekt Van Helvert als hij het contract tussen Terpstra en Sara Lee leest. ‘Er stonden geen beperkingen in’, zegt Van Helvert. ‘Het bedrijf kon met de uitkomsten van het onderzoek doen wat het wilde. We hebben nog overlegd met de fabrikant, en gezegd dat we graag zouden zien dat de spotjes van de buis gingen, maar dat we daartoe geen mogelijkheden zien. Sara Lee heeft wel ‘de Universiteit van Wageningen’ veranderd in ‘Wageningen Universiteit’.’
Rijk is Terpstra niet van zijn Dobbelmanonderzoek geworden. ‘Hij incasseerde een bedrag in de orde van grootte van enkele tienduizenden euro’s. Het was belachelijk weinig. Maar misschien krijgt Terpstra nou voor de rest van zijn leven gratis Dobbelman Duo.’
Terpstra, die vandaag zijn afscheidsrede uitspreekt als hoogleraar, kan zich de zaak niet meer voor de geest halen. ‘Dobbelman?’, zegt de vertrekkend hoogleraar nadenkend. ‘Een affaire? Ik moet u teleurstellen. Er komt niets bovendrijven. Het is volkomen langs me heen gegaan.’

Re:ageer