Wetenschap - 1 januari 1970

Dioxine heeft geen invloed op vleesconsumptie

Dioxine heeft geen invloed op vleesconsumptie

Dioxine heeft geen invloed op vleesconsumptie

Ondanks het dioxineschandaal zijn Nederlanders niet minder vlees gaan eten. Dat blijkt uit cijfers van het Productschap voor Vee en Vlees (PVV). Het productschap onderzoekt wekelijks in meer dan vierduizend gezinnen hoeveel en wat voor vlees ze eten. Volgens die peilingen hebben de schandalen geen invloed gehad op het gedrag van de gemiddelde Nederlander

De wekelijkse peilingen van het PVV weerspreken de enqu352te-uitslag van Centerdata, onderdeel van de Katholieke Universiteit Brabant. Uit dat onderzoek komt naar voren dat tien procent van de Nederlanders naar eigen zeggen minder vlees is gaan eten. W.K

Landbouwwerktuigen voor de Derde Wereld

Onderzoek alleen levert boeren in ontwikkelingslanden weinig op


IMAG-DLO medewerker ir Ab Wanders reist regelmatig als adviseur naar Mali. Daar werkt hij onder andere met een groep lokale smeden, die ondermeer ploegen en eggen leren maken

Het verkrijgen van het benodigde staal is een probleem. Het merendeel van het staal kunnen ze lokaal vinden. Ze herbruiken schroot, maar voor bepaalde onderdelen heb je een hogere kwaliteit staal nodig. Die is in Mali niet te krijgen. De smeden hebben het geld wel, maar ze beschikken niet over de juiste kanalen om het te importeren. Daarom kijk ik nu hoe dat staal uit Zuid-Afrika of Europa kan worden geïmporteerd, legt Wanders uit

Wanders is het hoofd van de afdeling International Development van het IMAG. De afdeling wil eenvoudige mechanisatiesystemen ontwikkelen die lokaal kunnen worden gemaakt

Op International Development werken vijf mensen, maar binnenkort blijven er daarvan drie over. Twee van hen, waaronder Wanders, vestigen zich in Afrika en moeten, ten behoeve van het Noord-Zuidprogramma van Wageningen UR, eigen projecten binnenhalen

Erfenis

De contacten van Wanders in Mali zijn een erfenis van een Nederlands streekontwikkelingsproject in een delta van de Niger. Begin jaren tachtig waren het niet de boeren, maar de ambtenaren van het logge en bureaucratische Office du Niger die daar de rijstproductie regelden. Zij stelden de productie-imputs beschikbaar en de rijst werd in vier grote fabrieken van het office gepeld. Het dorsen gebeurde met grote dorsers van het office, waarvoor boeren vijftien procent van hun oogst afstonden

Een projectbeheerder heeft toen kleine rijstdorsers geïntroduceerd. Die beheerden de boeren zelf. De dorsers, ontwikkeld door een bedrijf in Andelst samen met de Landbouwuniversiteit, bleken een goudmijntje voor de boeren. Het Office werd uitgerangeerd.

Enkele jaren geleden kwam een andere projectleider op het idee kleine rijstpellers te introduceren. Wanders: Hij begon er, heel listig, mee als vrouwenactiviteit. Toen de mannen zagen dat er geld te verdienen was, waren er binnen de kortste keren honderden Indiase en Chinese pellers in het gebied.

Het IMAG-DLO raakte betrokken bij de ontwikkeling en verdere verbetering van verschillende modellen dorsers, pellers en werktuigen voor natte grondbewerking. De rijstboeren beschikken intussen ook over andere, door rurale smeden gemaakte, werktuigen, zoals de boeufdozer, een soort door ossen getrokken schep die rijstvelden egaliseert. Alle benodigde, aangepaste, werktuigen worden lokaal gemaakt

Boeren verkopen hun rijst nu aan handelaren uit Bamako en hun productie is toegenomen van gemiddeld een ton, naar zes tot zeven ton per hectare.

Dierlijke trekkracht

De IMAG-medewerkers zijn experts op het gebied van de ontwikkeling en introductie van verbeterde dierlijke trekkrachtsystemen. Vooral in Zambia is veel onderzoek gedaan naar betere benutting van trekdieren

Een andere specialiteit van de afdeling zijn post harvest machines, zoals een handpers voor zonnebloemolie, een pindadopper en eenvoudige apparaten voor lokale verwerking van maïs. Naast de vereiste arbeidsbesparing, vooral voor vrouwen, ontstaat een stukje toegevoegde waarde voor de boeren.

Het werk heeft vaak weinig met echt wetenschappelijk onderzoek te maken. Maar is ondersteuning door fundamenteel onderzoek nodig. Zo ontwikkelden de onderzoekers in Zambia een werktuig dat een zaaigeul trekt, zaait en weer dichtstrijkt. Het werktuig is sneller dan de ploeg en vervangt het zaaien met de hand. Met dit nieuwe apparaat kan een boer een veld waar het gewas niet is opgekomen, snel opnieuw inzaaien zonder te hoeven ploegen

De ervaring heeft geleerd dat dit ripper werktuig zeker op de lichtere gronden in gebieden met weinig regen het ploegen kan vervangen. Ploegen leidt in drogere gebieden tot erosie, bodemverdichting en versnelde afbraak van het schaarse organische materiaal. Naar deze nieuwe bodem en water conserverings grondbewerkingstechniek is nog veel onderzoek nodig. Met name naar de kwantificering van de nagestreefde positieve effecten. Bovendien is ploegen vaak nodig als onkruidpreventie. Toch is deze techniek al populair. Zo heeft een Zweeds programma in Tanzania al duizend units geïntroduceerd en wordt de technologie door een groeiend aantal lokale en regionale ontwikkelingsprogramma's getest en geïntroduceerd.

De techniek is nauwelijks nieuw. De tand lijkt sterk op de ard ploeg die al eeuwen in Ethiopië wordt gebruikt. We zijn met name een technology-transferprogramma. D340t is wat boeren in de Derde Wereld nodig hebben. Natuurlijk blijft ondersteunend onderzoek nodig. Maar het hoofddoel is een beklijvende overdracht van aangepaste technologie naar overwegend kleine boeren, gebaseerd op verantwoorde lokale productie en ondersteund door praktische training en voorlichtingsactiviteiten. Beperking tot onderzoek alleen levert voor deze doelgroep weinig op. Het beeld van het IMAG als een club van louter techneuten klopt dan ook al lang niet meer, zegt Wanders, het doorgronden van de lokale context van de landbouwmechanisatie en het opstarten van trainings en voorlichtingsprogramma's, samen met lokale overheden, zijn tenminste even belangrijk als het ontwikkelen van nieuwe apparaten.Lianne Kersbergen

Waarom water van 95272C eerder bevriest dan water van 50272C

INTERNET Het is altijd handig te weten hoe een land in elkaar steekt als je er op bezoek wilt gaan. Op Geographia (www.geographia.com) staat veel landeninformatie, maar het is wel erg gericht op de Amerikaanse backpacktoerist die wel avontuur wil maar geen gevaar. Tanzania staat gelijk aan het Serengetipark, Costa Rica staat in het teken van ecotoerisme en landen waar het avontuur nog echt gevaarlijk kan zijn, zoals Tsjetjenië, Somalië en Kroatië, ontbreken

Dan kun je via mythen en sagen een veel beter beeld krijgen van een land en zijn buren. Op de site Myths and Legends (pubpages.unh.edu/ ~cbsiren/myth.html) van de universiteit van New Hampshire staat de link Helen Roothams vertalingen van epische Servische gedichten als The Kosovo Song Cycle (home.earthlink. net/~markdlew/SerbEpic) tussen andere Slavische en Baltische landen, terwijl de link naar The Home of Albanian Kreshnics (www.geocities. com/Athens/3629) een apart Albanees kopje heeft. Voor links naar meer mythen is er Myths.com (www.myths.com), maar of je het verhaal van Aristobulus the Dark als serieuze mythe moet nemen? Het begint op 7 november 6526. Minstens even bizar is de verzameling Urban Legends (www.urbanlegends.com). Verhalen, geruchten, roddels, kletspraatjes die uit nieuwsgroepen zijn geplukt. Waarom een tomaat een bes is, waarom alle Chinezen als ze een meter twintig op en neer springen geen aardbeving veroorzaken, en waarom water van 95215C eerder bevriest dan water van 50215C

Wat is waarheid, wat is wetenschap? Basis voor de waarheidszoektocht die menig natuurwetenschapper doet zijn constanten, zoals de meter of het daarvan afgeleide lichtjaar, en de vergelijkingen die daaruit kunnen worden gemaakt. Maar wat als je niet meer weet wat de Loschmidt Constante is voor het volume, wat als je je afvraagt wat die Amerikaan toch eigenlijk bedoelt met zijn gallon? Antwoorden staan in de sectie Science van The Constants and Equations Pages (www.tcaep.co.uk), waar naast constanten en vergelijkingen ook conversietabellen zijn te vinden om bijvoorbeeld joules in calorieën om te rekenen. Daarnaast zijn er onder het kopje Maths onder andere algebra- en trigonometrievergelijkingen te vinden, en bevat het hoofdstuk Astronomy informatie over maanfasen, planeten en constellaties. Je kunt de hele site ook downloaden, zodat je ook offline kan zoeken

De uitgebreide versies van het rekensommetje 1 + 1 = 2 die op de Constants and Equations Pages staan, vallen in het niet bij de ingewikkelde theorieën die mensen er op na houden als ze de waarheid zoeken in onverklaarbare gebeurtenissen als een spontane menselijke ontbranding (spontaneous human combustion, SHC) of het bestaan van de Sasquatch, Mapinguari, Yowie of Yeti. In The Skeptic's Dictionary (skepdic.com) wordt je met beide benen op de grond geplant

Dat mensen meer kunnen leren van dolfijnen door naar hun voortbeweging te kijken in plaats van ertegen te praten, blijkt uit een biomechanisch artikel van Edwin DeMond van de St Francis Xavier University in het Canadese plaatsje Antigonish in het online wetenschappelijk tijdschrift Sportscience (www.sportsci.org). In het artikel (www.sportsci.org/ jour/9901/med.html) betoogt DeMond dat ademende vissen als dolfijnen op hun migratie energie sparen door uit het water te springen. Zo vermijden ze de oppervlaktegolven die de zwemsnelheid vermindert. Nou kunnen mensen niet uit het water springen, maar ze kunnen wel langer onder water blijven

Voor wie de waarheid te veel wordt, zich in plaats van Chairman of the Board de Chairman of the Bored voelt, laat zijn baas de hele organisatie FUN-certificeren door Funsultancy (www.funsultancy.nl). Of neem een sabbatical! Ook daar weet Funsultancy raad

Goedkoper is het om visje te pesten in de baas zijn tijd. In het Stress Relief Aquarium (www.thewax.com/ currents/fishtank_02) kun je de goudvis vergiftigen, bevriezen, elektrificeren of gewoonweg bombarderen met een dieptebom. M.W

Schijnveiligheid


Dat hangt af van de aard van het risico. Wat ik heb begrepen gaat het hier om een kleine kans met grote gevolgen en dan kijken mensen eerder naar die grote gevolgen dan naar het kleine risico. Informatie over die kleine kans op een infectie komt dan niet over

De mensen worden door de ramp in Noord-Holland geconfronteerd met iets waarover ze nooit nagedacht hebben. Het zijn niet alleen de vele doden in een keer, maar ook het onvrijwillig risio dat de mensen liepen. Dat maakt het in de beleving ernstiger. Bovendien is de ramp uitvergroot door de media en dat roept vragen op en veroorzaakt onrust. Ik vermoed dat het tv-spotje op die vragen inspeelt

Het uitvoerig onderzoeken van zwembaden en sauna's leidt natuurlijk tot een schijnveiligheid. Je kunt niet alle risico's uitbannen en er zal altijd sprake zijn van menselijke factoren. Dat neemt niet weg dat je hele hoge veiligheidseisen kunt stellen, maar incidenten zullen blijven optreden. Als je dat overkomt heb je gewoon pure pech

Het is echter geen slechte zaak om bij elk incident zorgvuldig na te gaan of er structurele oorzaken aan ten grondslag liggen. Het is goed om alle procedures en voorschriften tegen het licht te houden en waar mogelijk en noodzakelijk verbeteringen aan te brengen. Dat is een taak van de overheid. Die moet het publiek, de bevolking, overtuigen van het feit dat er alles aan is gedaan om risico's te vermijden. Een overheid mag nooit sussend doen, want dat wekt wantrouwen en veroorzaakt een nog grotere onrust

Of de burgers geloof hechten aan de resultaten van zo'n onderzoek hangt af van de houding die een bedrijf of de overheid bij eerdere incidenten heeft ingenomen. Als altijd serieus op klachten is ingegaan, dan zullen mensen geneigd zijn om de uitkomsten van een onderzoek te accepteren. Ook als zo'n uitkomst inhoudt dat het ongeluk voortvloeit uit domme pech. Als de verhouding verstoort is, dan zal het publiek dergelijke uitkomsten niet geloven. Dan is het uitvoeren van een zorgvuldig onderzoek al, in de perceptie van de mensen althans, een aanwijzing dat er iets niet klopt

Bij bedrijven zie je dat men steeds zorgvuldiger omgaat met risico's en veiligheid. Als er maar de geringste aanwijzingen zijn dat er iets niet deugt zie je dat producten via advertenties worden teruggevraagd. Dat komt veel vaker voor dan vroeger en versterkt, denk ik, het vertrouwen in de producent

Als een bedrijf of overheid echter aarzelt en wacht met ingrijpen dan gaat het mis. Dan gaan anderen graven en zijn ze het initiatief kwijt. Burgers komen het toch te weten en verliezen dan het vertrouwen


Wetenschap tast in duister omtrent praktijken hormoonmaffia


De Algemene Inspectie Dienst kwam onlangs in actie tegen de Belgische hormoonmaffia, die zulke technieken bij Zuid-Nederlands vee zou gebruiken. De monsters, die de AID daarbij in Zeeuws-Vlaanderen, Limburg en Noord-Brabant heeft verzameld, worden door RIKILT-DLO op residuen onderzocht

Onderzoekers en wetenschappers zijn onbekend met de nieuwe methoden. Oorzaak is het verbod op het gebruik van groeibevorderaars in de veehouderij, waardoor het onderzoek is beëindigd. Het ministerie van LNV laat bij monde van voorlichter ir Gerard Westerhof weten geen kennis te hebben van welke criminele innovatie dan ook. Niet vreemd, vindt de woordvoerder. Het gaat hier natuurlijk om iets illegaals. Ook dr Marleen Boerjan, verbonden aan de afdeling Genetica en reproductie van het Instituut voor Dierhouderij en Diergezondheid (ID-DLO), zou niet weten wat er in de wereld van de runderdoping zoal gebeurt. Bij mijn weten is er de laatste jaren helemaal geen onderzoek gedaan naar het gebruik van groeibevorderaars voor meer vlees. Het laatste grootschalige onderzoek naar hormonale groeibevorderaars dat in Wageningen - en waarschijnlijk in Nederland - is verricht, dateert uit de late jaren tachtig en vroege jaren negentig. Toen gaf het ministerie van LNV het IVO in Zeist, dat in 1994 zou fuseren tot het huidige ID-DLO, opdracht om de effecten van hormonale groeibevorderaars op vleeskalveren in kaart te brengen

Dr Egbert Kanis, verbonden aan de leerstoelgroep Fokkerij en genetica, deed in de vroege jaren negentig onderzoek naar het gebruik van groeibevorderaars bij varkens. Hoewel dergelijk hormoononderzoek sindsdien doorgaat voor een afgesloten hoofdstuk, heeft Kanis een vermoeden om wat voor cocktails het zou kunnen gaan. Wij onderzochten destijds de varkensvariant van groeihormoon. Dergelijke eiwithormonen worden weinig als groeibevorderaar gebruikt, omdat ze zo vaak moeten worden toegediend. Het gaat hier waarschijnlijk om cocktails van standaard geslachtshormonen, met testosteron- en oestrogeenvarianten.

In de farmaceutische industrie is er wat meer kennis over het gebruik van hormonen. Bijvoorbeeld bij Intervet, dat deel uitmaakt van de Pharmagroup van AKZO-Nobel. Dit bedrijf houdt zich in het bijzonder bezig met landbouwdieren. Hoewel Intervet zich niet met hormoonpreparaten bezighoudt, weet een woordvoerder wel wat meer te vertellen. Je kunt middelen via de huid door een dier laten opnemen. Een klassieke methode is bijvoorbeeld via een oplosmiddel als dimethylsulfoxide. Die stof is een carrier en loodst middelen door de huid naar binnen. W.K

Re:ageer