Wetenschap - 1 januari 1970

Dioxine

Dioxine

Dioxine
Miniinterview

De Nederlandse overheid zweeg eerst over de dioxinebesmetting omdat het gezondheidsrisico klein zou zijn. En in monsters van Nederlandse kippen- en varkensvlees is tot nu toe geen verhoogd dioxinegehalte gevonden. Wel zijn allerlei producten uit voorzorg uit de winkelschappen gehaald. Hoe gevaarlijk is dat dioxine nu eigenlijk?


Het is een serieuze besmetting met hoge concentraties, dat staat buiten kijf. Een Belgische dierenarts zocht een verklaring voor het feit dat veel eieren in kippenfokkerijen niet uitkwamen en dacht aan dioxines. Die zijn inderdaad gemeten. Maar uit het profiel van pieken die gevonden zijn via gaschromatografie bleek dat het merendeel van de vervuiling oorspronkelijk voortkomt uit PCB's. In een vetsmelterij zijn dierlijke vetten vermengd met riskante vetten op basis van afvaloliën. Daarin zaten waarschijnlijk PCB's, die door verhitting deels worden omgezet in dioxine-achtige stoffen

Je hoort in de pers vooral over dioxines, want het verschil tussen dioxines en PCB's is niet belangrijk voor de mens. Toxicologisch plaatsen we die twee onder oon noemer, aangezien ze dezelfde werking hebben

Normaal vind je oon of twee picogram dioxine in een gram vet - een picogram is een miljoenste van een miljoenste gram. In het vet van die Belgische kippen en eieren zat tot negenhonderd picogram, flink wat meer

We hebben hier in Nederland de Lickebaertaffaire gehad, waarbij na de verbranding van afval dioxine op het grasveld in de omgeving van de oven terecht kwam en via koemelk bij de mens. Daar kwam de dioxineconcentratie op elf picogram per gram melkvet - wettelijk mag dat zes zijn. Maar bedenk daarbij wel dat in het Nederlandse dieet de consumptie van melkvet heel wat hoger ligt dan de consumptie van vet uit kippenvlees en eieren

We hebben bij Toxicologie, zoals dat heet op de achterkant van een luciferdoosje, de risico's berekend in een worst case-scenario. De normale hoeveelheid dioxine die een mens binnenkrijgt, is circa tien picogram per kilo lichaamsgewicht per dag. De gemiddelde Nederlander consumeert 2,5 gram kippenvet per dag. Voor een volwassene van zestig kilo levert besmet kippenvet dan zo'n 2300 picogram dioxine op - dus circa veertig picogram per kilo lichaamsgewicht per dag. Dat is vier keer zoveel als normaal. Voor Belgen zal dat ongeveer hetzelfde zijn. En dat is veel

Vier keer meer dioxine geeft niet direct gezondheidsrisico's, maar er is toch reden voor bezorgdheid. Want het lichaam kan dioxine nauwelijks afbreken; je stapelt het op in je vet. En dat proces wordt nu versneld

Er is kans op nadelige effecten op langere termijn. Dioxines kunnen kankerbevorderend werken, dus dat risico wordt groter. En het risico neemt toe dat dioxines in het lichaam de ontwikkeling van een groeiende foetus verstoren. Dat was ook het eerste teken dat er in België iets mis was: eieren die niet uitkwamen


Veel fosfor in mest voordelig voor deel varkensbedrijven


Dit averechtse effect heeft te maken met de hoeveelheid eigen land van de varkenshouder en de kosten voor de verkoop van zijn mest. Het is voor de varkenshouder het aantrekkelijkst om zijn eigen mest zo veel mogelijk op zijn eigen land te verspreiden. De beperking hieraan is de hoeveelheid fosfor in de mest. Zo mag in 2000 met de mest maximaal 85 kilo fosfaat per hectare per jaar over het land verspreid worden. Gaan de normen omlaag, dan is zijn land sneller vol. Gevolg is dat hij een groter deel via derden moet afzetten. Mestafzet is kostbaar. Bovendien speelt de samenstelling van de mest hierbij geen noemenswaardige rol. Of er nou veel of weinig fosfaat in een kuub mest zit, de kosten blijven gelijk. Dat betekent dat de varkenshouder beter niet kan proberen om via het voer te proberen het fosfaatgehalte in de mest te verlagen. Dat kost namelijk extra geld, terwijl een lager gehalte in de mest hem evenveel kost aan afzetkosten

Ir Frits Mandersloot, betrokken bij het onderzoek: Het is inderdaad zo dat de conclusie voor individuele bedrijven strijdig is met het collectieve belang van minder fosfaat. Sectorbreed is het aantrekkelijk om minder fosfaat in de mest te hebben, zodat er uiteindelijk ook minder mest afgezet hoeft te worden. Maar voor een individueel bedrijf kan dat dus anders uitpakken. Voor hoeveel bedrijven dit opgaat, is niet bekend

Het model Mineralenstroom van het Praktijkonderzoek Varkenshouderij berekende ook hoe aantrekkelijk het is om op het eigen bedrijf de mest te bewerken. Hieruit kwam naar voren dat alleen de eenvoudige mechanische scheiders, als bezinken, centrifuge of een zeefbandpers, economisch aantrekkelijk zijn. Ingewikkelder systemen zoals microfiltratie, omgekeerde osmose en indampen kosten meer dan ze opbrengen. Daarbij is het voor de grotere bedrijven eerder aantrekkelijk dan voor kleine. Hierbij is gerekend met een mestafzetprijs van 25 gulden per kuub mengmest

Overigens is het model niet gevalideerd. Validatie van het model zal plaats moeten vinden door te kijken naar de geldigheid van de rekenregels en de logica van de uitkomsten, aldus het onderzoeksrapport. Mandersloot geeft toe dat validatie eigenlijk wel nodig is. Maar alle rekenregels in het model zijn gebaseerd op onderzoek bij het PV. We proberen de kennis met boerenverstand aan elkaar te knopen en dat meet je weer af aan de uitkomsten. De uitkomsten zijn allemaal verklaarbaar. Bovendien gebruiken wij de modellen alleen om de situaties onderling te vergelijken, niet om voorspellingen te doen voor het inkomen in 2005. Ook doen we geen uitspraken op sectorniveau. L.N., foto G.A

:De controle in de veevoerketen moet beter. Dat merkt LTO-voorzitter Gerard Doornbos op naar aanleiding van het dioxineschandaal in België. Ik plaats ernstige vraagtekens bij de kwaliteitsgaranties van de veevoerindustrie. Nu is het dioxine, dan is het weer beendermeel of lood. De Belgische vetsmelter Verkest vermengde in januari chemisch afval met dioxines voor diervoeders en de sector rook pas onraad toen er kippen dood neervielen in België. Veevoer wordt slechts steekproefsgewijs op dioxines gecontroleerd door de Nederlandse Kwaliteitsdienst Diervoeders, aan het eind van het productieproces. Hendrix Voeders, dat een partij uit België kreeg, doet geen steekproeven om de veiligheid te testen. Hendrix wil dit in de toekomst wel gaan doen. Boerderij

De Universiteit Utrecht realiseerde vorig jaar een winst van veertig miljoen gulden. Da's veel meer dan de winst van twee miljoen gulden die volgens de begroting was verwacht. Vooral de inkomsten uit contractonderzoek (99 miljoen) stegen onverwacht snel. Hoewel de meevaller in dank is aanvaard, constateert het bestuur dat er iets mis is met de manier van begroten bij de faculteiten. U-blad

In Nederland is de hoogleraarstitel een statussymbool en geen beroepsaanduiding. Dat stelt de Delftse onderzoeker Barbieri. De uit Italië afkomstige bouwkundige wijst op de Latijnse betekenis van professor als aanduiding van een beroep: lesgeven en onderzoek verrichten aan een universiteit. In Italië is een onderwijshervorming gaande waardoor alle universitaire onderzoekers zich professor mogen noemen. Dat is beter dan de Nederlandse praktijk, waarin de status van de professor voorop staat, meent Barbieri. Dit leidt tot monstrueuze constructies als de nul-aanstellingen en Van Leeuwenhoek-leerstoelen. De toekenning van titulatuur is hierbij duidelijk een methode om status te verstrekken en niet om academische meerwaarde uit te drukken. De titel professor is handelswaar geworden om de begroting te sluiten, stelt Barbieri, net zoals de in verval geraakte Engelse adel zijn titels te koop aanbood. Delta

De helft van de beeldschermwerkers aan de Vrije Universiteit heeft RSI-klachten. Dat blijkt uit onderzoek van de arbodienst van de universiteit onder driehonderd medewerkers. Tussen de 40 en 65 procent van de respondenten heeft last van het bewegingsapparaat. Tien tot twintig procent heeft oogklachten en tussen de vier en acht procent heeft hoofdpijn. Eon op de vijf mensen uit de onderzochte groep zit vrijwel continu achter de computer. De werkdruk is hoog, de kamers zijn bedompt en overbezet en de stoelen en bureaus zijn niet in orde, constateert de arbodienst. Die wil ook studenten vertellen hoe ze de computer thuis op de keukentafel moeten neerzetten: op de goede hoogte, met telefoonboeken of bakstenen eronder. Ad Valvas

Wie heeft er een hekel aan de Groningse studentenroeivereniging Aegir? Twee weken geleden werd het onderkomen van Aegir danig overhoop gehaald. Onbekenden hakten een stuk uit de muur, precies op de plek waar aan de binnenkant de alarminstallatie zat, en sloopten deuren, zetten de brandslang open, sloegen de prijzenkast in, smeten een buitenboordmotor op de grond, et cetera. Er werd niets meegenomen. Was dit een vergeldingsactie van roeivereniging Gyas, dat dezelfde nacht revanche nam op een ludieke diefstal van Aegir? Nee, de grap staat los van de vernielingen en mocht het politieonderzoek leiden tot de betrokkenheid van Gyas-leden, dan worden die zeker geroyeerd. UK

Het ziekenhuis van de Vrije Universiteit heeft 120 kilo verarmd uranium zoekgemaakt. Dat uranium zat in een medisch apparaat dat de universiteit per ongeluk meegaf aan een schroothandelaar. In vaste vorm is het uranium ongevaarlijk, maar bij verbranding of versnippering kunnen gezondheidsrisico's ontstaan. Ondanks een zoektocht onder schroothandelaren is het uranium nog niet teruggevonden. Het VU-ziekenhuis riskeert een strafrechtelijke vervolging, maar denkt er vanaf te komen met een schikking, omdat van boze opzet geen sprake is. Ad Valvas

De Indiase boeren die in Nederland wilden protesteren tegen de vrijhandel hebben het vooral gemunt op het terminator-gen van Monsanto. Met dit gen, dat zorgt voor steriele planten die zich niet meer kunnen voortplanten, worden de kleine boeren afhankelijk van het chemiecorcern, vrezen ze. Ze schrijven hun mislukte katoenoogsten van vorig jaar in Zuid-India toe aan het terminator-gen dat illegaal in gebruik zou zijn genomen. Monsanto en de Indiase overheid ontkennen dit ten stelligste, maar de Indiase boeren vrezen met genetisch gemanipuleerde gewassen afhankelijk te worden van hongerige westerse zadenproducenten. Zelfmoordplanten introduceren betekent de zelfmoord van India, menen ze. OnzeWereld

Re:ageer