Wetenschap - 6 december 2001

Delftenaar reorganiseert Wageningse bibliotheken

Delftenaar reorganiseert Wageningse bibliotheken

Nieuwe bibliothecaris Waaijers: 'Alleen cre?ren van kennis is niet voldoende'

De nieuwe bibliothecaris van Wageningen UR dr Leo Waaijers staat bekend als voorstander van de bibliotheek als communicatieinstituut. "De missie van de universiteit is om kennis ook te communiceren. Alleen cre?ren van kennis is niet voldoende."

De nieuwbouwplannen van Wageningen UR waren de belangrijkste reden voor dr Leo Waaijers om de overstap te maken van de universiteitsbibliotheek van de Technische Universiteit Delft naar Wageningen. In 2005 moet er een nieuw gebouw staan, het Forum op de Born, met daarin naast de bibliotheek onderwijsfaciliteiten en een restaurant. In Delft was Waaijers als bibliothecaris verantwoordelijk voor de nieuwbouw van de universiteitsbibliotheek, die dankzij een opvallend ontwerp van architectenbureau Mecano veelvuldig werd geprezen. "Normaal doe je zoiets ??n keer in je leven. Het is een moeizaam proces, met vele ups en downs en ook wel spanningen."

De lessen die hij in Delft leerde, wil hij graag toepassen in Wageningen. "Het nieuwe Forumgebouw is een grote kans voor Wageningen", vindt Waaijers. Hoe het gebouw invulling krijgt, weet Waaijers nog niet, maar duidelijk is wel dat naast de centrale bibliotheek ook de bibliotheken van de kenniseenheden Plant, Agrotechnologie en Voeding en Groene Ruimte er een plaats zullen vinden. De bibliotheek van kenniseenheid Dier blijft in Zodiac, die van Maatschappij blijft verdeeld over de Leeuwenborch en het LEI.

Waaijers ziet het nieuwe gebouw als een multifunctioneel centrum, waarin de bibliotheek de rol als aanjager kan vervullen door zowel bij onderzoek als bij onderwijs te faciliteren en begeleiden bij het ontsluiten en organiseren van de veelal digitaal aanwezige kennis. "De combinatie van onderwijs en informatie in een gebouw is op dit moment uniek. Dan heb je echt iets te bieden, waarvan mensen zeggen, goh, moet je dat in Wageningen eens kijken."

Waaijers wil laten onderzoeken of studenten een sterke binding hebben met de kenniseenheden, en of bijvoorbeeld ook studieverenigingen in het Forum een plek kunnen krijgen. "In Delft had je de studieverenigingen architectuur en vliegtuigbouw die in het gebouw van de faculteit zaten; daar had je een enorm sterke facultaire binding met de studenten." De vraag is hoe dat in Wageningen ligt. "De vraag is hoe herkenbaar de kenniseenheden zijn in het onderwijsproces, maar ook hoe herkenbaar de kenniseenheden moeten zijn in de bibliotheek."

Digitaal

De bibliotheek zou studenten goed kunnen begeleiden bij de informatievoorziening in bijvoorbeeld probleemgestuurd onderwijs. Waaijers schetst de bibliotheek als maker van communities op internet, als instituut dat in interactie met zowel docenten als studenten zoekt naar mogelijkheden om de wetenschappelijke informatie die aanwezig is zo goed mogelijk te ontsluiten. "Zo kunnen studenten een eigen digitaal bibliotheekje samenstellen, met links naar artikelen, goed doorzoekbaar en met mogelijkheden voor presentatie."

Daarbij gaat het Waaijers vooral om wat hij noemt 'lifelong learning'. "Zodat ze er ook na hun afstuderen nog wat aan hebben." Want soortgelijke ontwikkelingen ziet Waaijers ook in het onderzoek. "Wat voor bookmarks zijn er op de verschillende vakgebieden? Je kunt portals maken met links naar informatie, per thema of per onderzoeksproject."

De bibliotheek krijgt met de steeds verder schrijdende digitalisering van de wetenschappelijke kennis een nieuwe functie, vindt Waaijers. Naast de primaire taken van beheer, archivering en ontsluiting van boeken en tijdschriften zal de bibliotheek zich steeds sterker moeten richten op het begeleiden van studenten en onderzoekers bij het zelf organiseren, beheren en ontsluiten van de digitale informatie die beschikbaar is op de verschillende vakgebieden. Ook zal de bibliotheek steeds vaker als uitgever gaan fungeren, voornamelijk via internet.

Universtiteitsbibliotheken zijn al meer dan tien jaar bezig om te faciliteren en begeleiden bij zaken die omschreven worden met buzzwords als e-learning en e-publishing. Toch merkt Waaijers dat mensen nog steeds verrast reageren als hij vertelt dat de bibliotheek zich ook bezighoudt met zaken als databases en portals. Waaijers denkt dat mensen over een vijftal jaren niet meer zo verbaasd zullen staan over een bibliotheek die zich digitaal profileert.

Uitgeverij

Als bibliothecaris van de TU Delft was Waaijers een bekend voorstander van de bibliotheek als digitale uitgever van wetenschappelijke publicaties. Waaijers is bijvoorbeeld een van de initiatiefnemers van Roquade, een club waarmee de universiteiten van Utrecht en Delft en de Koninklijke Nederlandse Akademie der Wetenschappen (KNAW) het digitaal publiceren van wetenschappelijke tijdschriften via universiteitsbibliotheken willen bevorderen. Er zijn nu zo'n twintig tijdschriften aangesloten.

Van de eerste stappen die de Wageningse bibliotheek op het pad van digitale communicatie heeft gezet, moet volgens Waaijers vooral geleerd worden. In Wageningen werd in samenwerking met uitgeverij Cereales - ook uitgever van Wb - geprobeerd om enkele tijdschriften en andere wetenschappelijke publicaties op internet te publiceren. Te hoge verwachtingen en een te kleine schaalgrootte nekten het experiment. "We zijn op het verkeerde been gezet door de grote winsten van de grote wetenschappelijke uitgeverijen", stelt Waaijers.

Zelf tijdschriften publiceren blijft volgens Waaijers de enige mogelijkheid om uit de dodelijke stijgende prijsspiraal van de grote wetenschappelijke uitgever te ontsnappen. Er zijn nu gesprekken met enkele kleinere tijdschriften en Roquade. "Het uitgeven van kleinere tijdschriften hoort bij de rol van de universiteit", vindt Waaijers. "Dat hoeft niet winstgevend te zijn. Ik ben niet vies van derdegeldstroominkomsten, maar waarom moet je het met het uitdragen van kennis verdienen? Als een onderzoek een ton kost, moet je niet met het verspreiden een tientje willen verdienen."

De bibliotheek zal dus meer de rol van communicator op zich nemen, als het aan Waaijers ligt. "Als er zoveel verandert, moet je naar buiten uitstralen wat je doet. Dat is een nieuwe functie van de bibliotheek." En een belangrijke voor Wageningen UR, vindt Waaijers. "Universiteiten die niet uitentreuren bekend maken wat ze doen, doen hun werk niet goed."

Martin Woestenburg

Foto Guy Ackermans

Re:ageer