Wetenschap - 8 februari 2001

Debat: Fuseren of niet fuseren

Debat: Fuseren of niet fuseren

Fusie van universiteiten: een visionair verhaal

De fusiegolf die door het bedrijfsleven en grote delen van het Nederlandse onderwijssysteem gaat, lijkt de universiteiten voorbij te gaan. Of toch niet? De Delftse bestuursvoorzitter maakte vorige week avances richting buuruniversiteit Leiden. Rotterdam mag van hem ook mee doen als het ooit tot een echte fusie komt. Wageningen en Utrecht discussi?ren over een fusie van de faculteit Diergeneeskunde en het Wageningse departement Dierwetenschappen. Staat het hoger onderwijs een fusiegolf te wachten?

Dr. Niek de Voogd, bestuursvoorzitter van de Technische Universiteit Delft in het universiteitsblad Delta: "Ik sluit niet uit dat we binnen vijf ? tien jaar tot een fusie van de twee universiteiten zullen komen. Ook Rotterdam zou daarbij kunnen aanschuiven."

In een telefonische toelichting: "Ik heb niet gezegd dat we meteen gaan fuseren. Leiden en Delft werken nu al nauw samen. We hebben een gezamenlijke opleiding in de biotechnologie, en we werken ook in het onderzoek steeds vaker samen. Ik voorzie dat we in de toekomst verder naar elkaar toe zullen groeien. Dat betekent niet dat we nu al actief beleid gaan voeren.

Ik verwacht dat universiteiten elkaar steeds vaker nodig zullen hebben. Iedereen krijgt bijvoorbeeld te maken met informatie- en communicatietechnologie. Nu is de top van het bedrijfsleven daarin niet opgeleid, maar toekomstige studenten rechten kunnen niet zonder basiskennis. Aan de andere kant is het de vraag of wij als technische universiteiten afgestudeerden kunnen blijven afleveren die alleen verstand hebben van harde techniek. Een fusie is voor ons voortbestaan zeker geen noodzaak, met onze omzet van negenhonderd miljoen kunnen we prima zelfstandig verder. Zie het als een visionair verhaal."

Dr. Jeroen Huisman, onderzoeksleider Center for Higher Education Policy Studies, Universiteit Twente: "In het hbo zijn twee fusiegolven te zien geweest. De eerste was in het begin van de jaren tachtig en werd veroorzaakt door het beleid van onderwijsminister Deetman. Die stelde als eis dat hbo-instellingen minimaal zeshonderd studenten moesten hebben. Aan het eind van de jaren tachtig, begin jaren negentig hebben we nog een fusiegolf gezien, die was vrijwillig. Ik denk dat besturen van hbo-instellingen twee drijfveren voor fusies hadden. In eerste instantie de doelstelling van het ministerie, maar vooral in de tweede golf was het ook zo dat instellingen goed naar elkaar keken. Er ontstond een soort domino-effect.

Het is moeilijk te zeggen of de hogescholen er veel beter van zijn geworden in financieel opzicht. Onderzoek naar bedrijvenfusies is nogal ontluisterend wat dat betreft, fusies leveren daar over het algemeen geen aantoonbare winst. Ik denk wel dat de hogescholen nu beter tegenwicht kunnen bieden aan de universiteiten. Verder hebben ze belangrijke innovaties kunnen doorvoeren in het onderwijs. Er zijn bijvoorbeeld opleidingen ontstaan op het grensvlak van oude disciplines. Bij de universiteiten zie ik op korte termijn nog geen fusiegolf komen. Daarvoor zijn de cultuurverschillen nog te groot. Besturen kunnen het misschien goed met elkaar vinden, maar de echte samenwerking moet natuurlijk plaatsvinden op de werkvloer."

Prof. dr. Hans Schenk, deskundige op het gebied van bedrijvenfusies, Katholieke Universiteit Brabant: "Ik ben op dit moment druk. Kijkt u eens op mijn website, wellicht dat u daar kunt vinden wat u zoekt."

Op go.to/hans.schenk:

"Het typische onderzoek verloopt als volgt. Er wordt een steekproef genomen van enkele tientallen tot enkele honderden fusieactieve ondernemingen. Hun prestaties worden gedurende een kortere periode (enkele jaren) dan wel een langere (soms zelfs een van meer dan twintig jaar) vergeleken met die van een controlegroep. Inmiddels zijn wereldwijd ruim negenduizend fusies onderzocht. Fusieactieve ondernemingen blijken het nu op alle fronten te moeten afleggen tegen de controlegroepen. Conclusie: fusies en acquisities verminderen de relatieve prestaties van de betrokken ondernemingen. (...)

Al met al blijven we wel zitten met een cruciale vraag: indien de feiten zo liggen, waarom gaan ondernemingen dan toch zo onverdroten voort op het fusiepad? (...) Om een lang verhaal kort te maken: fusies zijn onderdeel van een positioneringsgevecht dat zelfstandigheid en reputatie als inzet heeft, en niet de schepping van economische waarde."

Prof. dr. ir. Bert Speelman, rector Wageningen universiteit: "Wat wij denken van fusies? Ik ben benieuwd hoe de proefballon van Delft in Leiden en Rotterdam wordt ontvangen. Verder ben ik in mijn rectoraatsrede denk ik helder genoeg geweest. Wij zijn niet ge?nteresseerd in een fusie met andere universiteiten, wel in samenwerking."

Speelman in zijn rectoraatsrede, september 2000: "Gaan wij of willen wij op de overnametoer ? Nee, zeg ik, samen met de voorzitter van het college van bestuur van de Universiteit van Utrecht, ??n van onze twee partners in strategische allianties. Wij willen samenwerken op basis van concrete doelen. En wie anno 2000 niet begrijpt dat intensieve samenwerkingsvormen bijdragen tot behoud en versterking van de eigen identiteit, zal zich vroeger of later terugvinden in het isolement, danwel geconfronteerd worden met een onaanvaardbare uitholling van de kerncompetenties als instelling voor hoger of wetenschappelijk onderwijs.

(...) De laatste maanden hoor ik merkwaardige geruchten. Hoogleraren, met wie wij aanstellingsgesprekken hebben gevoerd, stelden steevast de vraag of Wageningen Universiteit zal blijven bestaan of dat sprake zal zijn van een opdeling tussen Utrecht en Nijmegen.

Kan het zijn dat deze geruchtenstroom intern gevoed wordt? Ik kan mij dat niet voorstellen, gelet op de duidelijke standpuntbepaling die de raad van bestuur ten aanzien van de toekomst van de universiteit ??n- en andermaal met stelligheid naar voren heeft gebracht. (...) Kan het dan zijn dat bij sommigen in de Nederlandse universitaire wereld een stille wens leeft om een eerste aanzet te geven tot vermindering van het aantal universiteiten in ons land? Het zou kunnen zijn, maar stille wensen dienen vooral stil te blijven."

Korn? Versluis

'Fusies verminderen de relatieve prestaties van de betrokken ondernemingen'

'Stille wensen dienen vooral stil te blijven'

Re:ageer