Wetenschap - 1 januari 1970

De tuin

De tuin

De tuin: van burgerpaleisparkje naar dierrijk ecosysteem

BOEKEN De tijd dat tuinen kleine burgerpaleisparkjes waren, met minutieus gesnoeide conifeertjes en rechtlijnig geschoffelde en geharkte teelaarde, is voorbij. De tijd dat alle dreiging voor de tuin van buiten kwam, van coniferen doodpiesende katers tot mijten en schimmelziektes, is geweest. De tuin is niet langer een van de buitenwereld afgezonderd plantaardig burgerkunstwerkje waar de mens de scepter zwaait, maar maakt deel uit van een groter ecologisch systeem, waarvan ook dieren een belangrijk onderdeel zijn

Tuinieren is dus ook omgaan met dieren, zo blijkt uit twee recent verschenen tuinboeken. Plant en plaag kijkt, zij het milieuvriendelijk, nog op de ouderwetse manier tegen muggen, tripsen, vliegen en infectieziekten aan, namelijk als plaag. Opvallend is wel dat het in het handzame boekje niet meer alleen gaat om het herkennen en voorkomen van ziekten en plagen, maar ook om het beheren van de dierlijke veroorzakers

Rosita Moenen gaat nog verder. Zij pleit in haar boek Geen tuin zonder dieren juist voor zoveel mogelijk dieren in de tuin. Hoe meer soorten, hoe beter ze elkaar in evenwicht houden.

En daarmee is het verschil tussen beide boeken direct duidelijk. Plant en plaag begint bij de plant. Heeft de sierkers rotte plekjes op de kersen? Dan is de kersenvlieg bezig geweest, en die kun je met lijmplankjes en het spuiten met pyrethrinen bestrijden. Vraat aan pot- en kuipplanten komt van lapsnuitkevers die met het insectenparasitaire aaltje Heterorhabditis megidis zijn aan te pakken. Het beheren van de ziekten en plagen is vooral gericht op het kiezen van de juiste bemesting, het verwijderen van aangetaste stengels, en het inzetten van natuurlijke vijanden als roofmijten en galmuggen

In Geen tuin zonder dieren worden dieren niet beschouwd als plagen. Zelfs van een ellendebeest als de steekmug wordt op neutrale wijze beschreven dat de vrouwtjes van de meeste soorten overdag steekt. Moenen beschrijft in het inleidende deel van het boek het ecosysteem van de tuin, hoe dieren en planten met elkaar samenwerken, hoe ze elkaars vijanden zijn, en hoe een rijke en gevarieerd beplante tuin ook een rijke en gevarieerde dierpopulatie oplevert

De tuin blijft natuurlijk een kunstmatig aangelegd stukje natuur, en de mens kan met enkele ingrepen zijn tuin aantrekkelijk maken voor dieren. Merels en roodborstjes willen wel houtstapels gebruiken als nestplaats, muizen schuilen graag onder stapels snoeihout, en een houtblok met boorgaten biedt metselwespen en -bijen nestelmogelijkheden. En nestkastjes en spreeuwenpotten trekken niet alleen vogels aan, maar ook hommels

Belangrijker voor het aantrekken van dierenleven in de tuin zonder het plantenleven te schaden, is volgens Moenen een gezonde en levendige bodemfauna die in evenwicht leeft met de bodemflora. Bestrijdingsmiddelen zijn voor haar funest voor dit evenwicht, en daarom af te raden. Ook Plant en plaag benadrukt dat voorkomen van plagen met de inzet van natuurlijke vijanden als vogels, amfibieƫn en zoogdieren, beter is dan genezen met de flitspuit. En zolang er voldoende organisch materiaal is dat als voedsel kan dienen, zijn sommige dieren geen plaag, stelt Moenen. De bekendste voorbeelden zijn de emelten (larven van langpootmuggen) en engerlingen (larven van meikevers), die normaal plantenafval eten. Maar wanneer dat niet voorhanden is, worden ze in gazons schadelijk en veroorzaken ze daarin kale plekken.

Zo vormen beide boeken een aanvulling op elkaar. Moenen biedt met Geen tuin zonder dieren de tuinier een uitgebreid overzicht van manieren om zijn burgerpaleisparkje om te vormen tot een plant- en dierrijk ecosysteem. Plant en plaag biedt oplossingen voor de gelegenheden dat het ecosysteem uit balans raakt en de dieren de planten belagen. Eon boek voor de inspiratie voor rijkdom, oon boek voor als de rijkdom uit de hand dreigt te lopen.

Plant en plaag - Gids voor het herkennen, voorkomen en beheren van ziekten en plagen in de tuin. Uitgeverij Roodbont, 19,90 gulden, ISBN 9075280181

Rosita Moenen, Geen tuin zonder dieren - Handboek voor het dierenleven in de tuin. Schuyt & Co., 59,50 gulden, ISBN 9060974581

Re:ageer