Organisatie - 29 september 2011

De stem van VHL

Hoe directie en medezeggenschap tegen de problemen bij VHL aankijken, weten we al. Maar wat vinden de medewerkers? Resource ging langs bij de drie VHL-vestigingen en polste de stemming in de personeelskamers. 'Ik ga niet zomaar weg, het is een superleuke organisatie om voor te werken.'

Escalatie
Het afgelopen jaar botste het voortdurend tussen directie en medezeggenschap en medewerkers van VHL. Eind vorig jaar besloot VHL-directeur Ellen Marks het overleg met de medezeggenschap op te schorten. Ze noemde de werkrelatie 'niet constructief'. Niet veel later zegde de medezeggenschap op haar beurt het vertrouwen op in Ellen Marks. Ze zou 'onvoldoende kwaliteit' hebben om de organisatie te leiden. Het college van bestuur gaat echter vierkant achter Marks staan. Uiteindelijk neemt de medezeggenschap weer schoorvoetend plaats achter de vergadertafel.
'De lucht is geklaard', kopte Resource, maar dat bleek voorbarig. Begin juli barstte de bom toen in Velp onderwijsdirecteur Hans van Rooijen het veld moest ruimen. Hij zou niet loyaal aan de directie zijn, maar degenen die hem steunen noemen hem 'kritisch'. Direct was duidelijk dat een groot deel van de Velpse medewerkers pal achter Van Rooijen staat. De opening van het hogeschooljaar wordt in Velp geboycot door de meeste medewerkers. Ze gaan naar een alternatieve opening waar onderwijs­criticaster Arnold Heertje spreekt. Marks zegt vervolgens de opening in Leeuwarden af.
Het college van bestuur acht het dan tijd om in te grijpen: de organisatiedeskundige Steven ten Have wordt aangewezen om te onderzoeken of er bij VHL wel draagvlak is voor de strategie van ­Wageningen UR. Anders zou 'ontvlechting' van VHL tot de mogelijkheden behoren. Marks en Van Rooijen gaan ook weer praten, onder begeleiding van een mediator.
VHL Leeuwarden
'Geen ­samen­werking maar inlijving'
Het conflict
In Leeuwarden hangt al een lange tijd een 'latente sfeer van ongenoegen'. Groot pijnpunt is de strategische discussie over de toekomst van VHL. 'Het proces is van begin af aan slecht gemanaged. Personeelsleden worden er onvoldoende bij betrokken, er wordt niet naar ze geluisterd en slecht gecommuniceerd,' aldus een MR-lid. 'Ze hebben geen idee wat wij hier doen,' schampert een ander.
In de Friese hoofdstad is er 'nul vertrouwen' in het functioneren van directie en college van bestuur. Ook is er teleurstelling over de manier waarop de fusie met Wageningen UR in de praktijk uitvalt. 'In plaats van samenwerking lijkt er eerder sprake van inlijving en overname', aldus een medewerker die al twintig jaar bij VHL werkt. 'Wageningen UR kan bijna ongehinderd zijn diensten en systemen opleggen, onder zijn voorwaarden en tegen zijn veelal hogere tarieven. Dat gaat ten koste van het onderwijsbudget.'
De schorsing van Hans van Rooijen is volgens zijn Leeuwarder collega's een goede illustratie van de manier waarop directie en CvB met kritisch personeel omgaan: intimidatie. 'Maar conflicten los je toch niet op door iemand weg te sturen?'
De oplossing
Het draagvlakonderzoek wordt met gemengde gevoelens ontvangen. Eén van de medewerkers ziet het als een kans voor het personeel om in vrijheid zijn argumenten en zorgen in te brengen, 'zonder aanziens des persoons en zonder risico van ontslag'. Een ander noemt het een 'afleidingsmanoeuvre'. 'Er wordt onderzoek gedaan naar iets wat niet interessant is. Het gaat niet om draagvlak, maar om vertrouwen en veiligheid.'
Een aantal medewerkers verwacht niet dat het onderzoek echt onafhankelijk zal zijn. 'Als het college de opdracht formuleert, dan weet ik wel wat de uitslag is.' Die is voor een docent Diermanagement ook al duidelijk: 'Natuurlijk is er draagvlak, want wie wil nou niet een verbetering van de onderwijskwaliteit?' Ook zijn er zorgen over het geld dat richting de onderzoekers gaat. 'Dat had ook in het onderwijs gestoken kunnen worden.'
De toekomst
Ontvlechting van Wageningen UR is 'te doldriest', zegt het MR-lid. Maar de optie zorgt in Leeuwarden wel voor opwinding. Een docent: 'Toen die brief kwam, reageerde iedereen op dat ene woord. Ontvlechting. Dat zou betekenen dat we van Aalt af zijn.' Terwijl er stiekem best wel een leuke samenwerking mogelijk moet zijn binnen Wageningen UR, denkt zij. 'Maar dan zonder El­len Marks en Aalt Dijkhuizen.'
Als VHL onder de Wageningen UR-vlag blijft, moet er een eigen onafhankelijk CvB komen, vindt een van de medewerkers. 'De samenwerking met Wageningen UR moet op eigen initiatief en naar behoefte van de hogeschool zelf worden ingevuld, passend binnen het budget. Ik zie geen reden om per se alles te uniformeren. De vorige directie noemde dat couleur locale.'
'Externe deskundigen hebben mij verteld dat het goed is om bij de WUR te blijven,' zegt het MR-lid. 'Maar we hoeven ons niet alles te laten welgevallen.' 
Linda van der Nat
Lange fusiegeschiedenis
De VHL-vestiging in Leeuwarden kent een lange geschiedenis van fusies. In 1995 ging de Agrarische Hogeschool Friesland (Ahof) samen met het Professor Van Hall Instituut uit Groningen. De drie locaties werden samengevoegd in Leeuwarden. De Ahof was zelf al het resultaat van een fusie tussen twee Friese scholen. De hogeschool werkt nauw samen met de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden, de Rijksuniversiteit Groningen en AOC Fryslân.
Bij Van Hall Larenstein in Leeuwarden lopen 2040 studenten rond. Er zijn ongeveer 190 docenten (vol- en deeltijders samen). Op de Friese locatie worden tien bacheloropleidingen aangeboden en vijf Associate Degrees. De populairste opleiding is Diermanagement; het is zelfs de grootste opleiding van de hele WUR.
VHL Wageningen
'De weerstand is overwonnen'
Het conflict
De controverse rond Hans van Rooijen en de directie is niet de kern van de zaak. De oorzaak ligt dieper, weten ze in Wageningen. 'Fusieleed', zegt de een. 'De angst voor verlies van autonomie', zegt een receptiemedewerker. Die spanning is ook voelbaar tussen de VHL-vestigingen onderling. 'Je merkt dat we in Leeuwarden toch een beetje als concurrent gezien worden. Ten onrechte.'
VHL Wageningen neemt een aparte positie in, menen ze hier. 'In tegenstelling tot Leeuwarden en Velp zien wij wel de meerwaarde van de toetreding tot Wageningen UR. Een docente voegt daaraan toe: 'Wageningen UR heeft een fantastische reputatie. In plaats van daar gebruik van te maken gaan we ruziën. Dat is toch stom?' Een docent die al vijfentwintig jaar bij de hogeschool werkt, maakt zich boos dat sommigen binnen VHL 'zich de opinie toeëigenen'. De indruk wordt gewekt dat het VHL-personeel met één stem spreekt, maar dat is niet zo, wil hij maar gezegd hebben. 'Ook zijn we het niet altijd eens met wat de medezeggenschap "namens de medewerkers" naar voren brengt. Het is onwaardig wat er nu soms gezegd wordt.'
De oplossing
Een externe adviseur gaat  'het draagvlak voor de strategie' onderzoeken, terwijl een mediator gaat bemiddelen tussen Hans van Rooijen en Ellen Marks. Die keuze krijgt in Wageningen de handen niet op elkaar. Het invliegen van externen wordt een 'zwaktebod' genoemd. 'Dan weet je als management niks meer te verzinnen. Leg het probleem maar bij iemand anders neer, dan hoef je zelf niet de verantwoordelijkheid te nemen.'
De Wageningers denken bovendien dat het onderzoek niet aan de kern van het probleem raakt. Want met de strategie is op zichzelf niks mis. 'Meer aandacht voor kwaliteit, minder middelen naar overhead en management, meer naar onderwijs: dat is toch geweldig? Wie kan daar nu op tegen zijn? Het probleem is dat het management op dit moment het vertrouwen van de werkvloer mist en dan krijg je geen enkele strategie aan de man gebracht.' Een ander is wat optimistischer: 'Het onderzoek biedt geen oplossing, maar kan wel inzicht bieden. Het is een stap in de goede richting.'
De toekomst
Geen ontvlechting als het aan de Wageningers ligt. Dat is een schrikbeeld waar de docenten liever niet aan denken. 'Dan valt VHL uit elkaar. Want Leeuwarden wil niks met ons en Velp wil niks met Leeuwarden. Voor ons als kleinste vestiging zou dat het einde betekenen.  Wat moeten we dan? Naar de Hogeschool Arnhem-Nijmegen? Die leerfabriek?'
De verwachting is dat 'de mensen hun gezond verstand gaan gebruiken'. Uiteindelijk zou dat moeten leiden tot een volwaardige positie van VHL binnen Wageningen UR, 'maar wel met behoud van een zekere identiteit van de verschillende locaties. Omdat dat voor ons een belangrijk manier is om ons in de regio te profileren. Dat wordt centraal wel eens onderschat.'
Hoe dan ook, VHL Wageningen ziet zichzelf als een onlosmakelijk onderdeel van Wage­ningen UR. 'Acht jaar geleden waren we helemaal niet zo positief. Het was best moeilijk een historisch gebouw te moeten opgeven zonder dat de meerwaarde van een fusie al duidelijk was. Maar de weerstand van toen is nu grotendeels overwonnen.' 
Rob Goossens
De benjamin van VHL
Bovenin het Forumgebouw, in het hart van de Wageningse campus, vinden we VHL Wageningen. Met ruim vijfhonderd studenten is het veruit de kleinste van de drie VHL-vestigingen, de benjamin. De oorsprong ligt bij de Rijks Hogere Landbouwschool voor tropische landbouw in Deventer. In 1988 treedt de school toe tot de nieuwe internationale hogeschool Larenstein, maar het verzet zich met hand en tand tegen verhuizing naar Velp. Na de fusie met Wageningen UR moet het monumentale pand in Deventer uiteindelijk toch opgegeven worden, tot verdriet van veel docenten. In 2005 komt de opleiding naar Wageningen, in 2006 krijgt ze een plek in Forum. Naast de opleiding Tropische landbouw biedt VHL Wageningen ook onderdelen van opleidingen aan als Plattelandsvernieuwing, Dier- en veehouderij en Bedrijfskunde en agribusiness.
VHL Velp
'Weg met de dictaten uit Wageningen'
Het conflict
'Eerst Hans van Rooijen terug; daarna wil ik graag over de koers van de hogeschool van gedachten wisselen met Aalt Dijkhuizen', zegt een personeelslid van Bos- en Natuurbeheer in Velp kordaat. Haar mening wordt breed gedeeld - in Velp wordt de toekomst van de hogeschool niet losgezien van het bestuurlijke conflict. Waarbij veel medewerkers aannemen dat Ellen Marks het beleid van het college van bestuur verwoordt. 'Inhoudelijke samenwerking is zo te regelen, maar bij Marks mis ik inhoud.'
In Velp vind je echter ook ondersteunende medewerkers die neutraal willen blijven in het conflict. 'Er ontstaan kampen en teveel mensen plaatsen zich in de slachtofferrol. Het is te zwart-wit, we moeten samen vooruit kijken.' Wel zeggen ook deze medewerkers: 'We hebben steeds minder grip op wat er gebeurt, met de bazen verder weg. Dat is een voedingsbodem voor wantrouwen.' Eén personeelslid kiest onomwonden partij voor de directie en het bestuur. 'Van mij mag de bezem erdoor. De school moet snel veranderen, maar hier wordt nooit doorgepakt.'
De oplossing
Een oplossing komt er ­alleen als VHL op basis van gelijkwaardigheid gaat samenwerken binnen Wageningen UR, vinden de meesten. Dus geen gedwongen afname meer van dure ICT-diensten en kantoorruimte van Wageningen UR. En een eigen directie die open en transparant met het personeel communiceert. Een directie die daadkracht toont bij de echte problemen van de hogeschool, zoals de verbetering van de onderwijskwaliteit. Als dat niet kan binnen Wageningen UR, is ontvlechting een optie voor deze groep.
Om de onderwijsvernieuwing vlot te trekken, moet de (nieuwe?) directie mondige docenten met vernieuwingsdrang om tafel zetten om samen een plan te maken. Zonder dictaten, want anders wordt het een procedure-spel tussen directie en medezeggenschap.
De toekomst
VHL is een bestuurlijke constructie zonder veel meerwaarde. 'Het is los zand', zegt een oudgediende. Dat moet beter. 'Alle vernieuwing vindt autonoom binnen de opleidingen plaats, iedereen heeft zijn eigen winkeltje. De directie heeft daar geen vat op, omdat ze niet competent is op onderwijsgebied. Ze heeft een onderwijsmodel dat ze wil doordrijven, zonder dat ze de situatie kent.' Het topdown-beleid en de afstand tussen directie en werkvloer vormen het kernprobleem volgens een ander.
Het vertrouwen in het bestuur heeft een forse deuk opgelopen. Dijkhuizen zei onlangs in Velp niemand te willen dwingen voor een organisatie te werken 'waarin je je niet thuis voelt'. Maar wie wel blijft, dient zich volgens hem te 'conformeren aan de keuzes die zijn gemaakt'. Die love it or leave it-speech is slecht gevallen bij de medewerkers. 'Mijn loyaliteit ligt bij mijn opleiding en studenten, niet bij Dijkhuizen', zegt een docent. 'En ik ga niet zomaar weg, want het is een superleuke organisatie om voor te werken.' 
Albert Sikkema
1400 studenten
VHL in Velp heeft bijna 1400 studenten. Het telt drie opleidingen: Tuin- en Landschapsinrichting (T&L), Bos- en Natuurbeheer (BNB) en Land- en Watermanagement (LWM). T&L zat oorspronkelijk in Boskoop, maar verhuisde in 1988 ten tijde van de fusie naar Velp. Toen kwam ook de opleiding Laboratoriumtechniek vanuit Wageningen naar Velp, maar die is inmiddels weer afgestoten  naar de HAN.
Disclaimer
De citaten in het artikel zijn afkomstig van willekeurig gekozen medewerkers van VHL en geven niet noodzakelijkerwijs het meerderheidsstandpunt binnen de VHL-vestiging weer. De foto's zijn genomen op andere dagen dan de interviews plaatsvonden, de geportretteerden staan los van de inhoud van het artikel.

Re:ageer