Wetenschap - 1 januari 1970

De onvermoede talenten van bijen

De tienduizenden bijen van Praktijkonderzoek Plant & Omgeving (PPO) maken niet alleen lekkere honing, ze zijn ook toetsdieren voor nieuwe pesticiden, helpen bij biologische bestrijding van plantenziektes en ruimen paprikastuifmeel op voor allergische kasarbeiders. Waakzaamheid is echter wel geboden voor een plaag die uit de VS dreigt over te waaien.

De praktijkonderzoekers, die op zaterdag 29 oktober een open dag houden, verhuisden eind vorig jaar van het dorpje Hilvarenbeek in Zuid-Brabant naar Wageningen. Ze namen hun 150 bijenvolken en vijftig hommelvolken mee, en gaven ze aanvankelijk een onderkomen op het Biologisch Proef- en Leerbedrijf Droevendaal. ‘Het is hier vrij kaal en winderig. Er is zeker niet genoeg nectar te vinden voor al onze bijen , daarom zijn we op zoek gegaan naar andere locaties’, zegt onderzoeksassistent Bram Cornelissen, lopend tussen de dertig bijenkasten. ‘Onze bijen zijn nu ook geïnstalleerd op de Sinderhoeve langs de Grebbedijk en op twee locaties in de Biesbosch.’
‘Bijen zijn onmisbaar in de Nederlandse glasgroententeelt’, zegt onderzoeker Sjef van der Steen, die elke dag op zijn motor van Zuid-Brabant naar Wageningen rijdt, evenals collega Jeroen Donders. ‘Bijen en ook hommels bestuiven tomaten en andere kasplanten. De toegevoegde waarde hiervan loopt jaarlijks in de miljoenen.’
Groentetelers, beroepsimkers én ‘amateur’-bijenhouders winnen geregeld advies in bij PPO Bijen. Van der Steen: ‘In Nederland worden ongeveer tachtigduizend bijenvolken gehouden. De meeste zijn niet van beroepsimkers maar van circa achtduizend bijenhouders die het voor de lol doen.’
De praktijkonderzoekers vertellen telers bijvoorbeeld hoe ze bestuiving door bijen kunnen verbeteren door aangepaste voeding of een andere temperatuur in de kas. Ook geven ze advies over de bestrijding van vuilbroed. PPO Bijen heeft de wettelijke taak om controles bij imkers te begeleiden en deze ziekte vroegtijdig te signaleren.
‘Verder moeten we oppassen voor de kleine kastkever. In de VS is dit nu een plaag onder bijen’, vertelt Van der Steen. ‘Het is niet de vraag óf deze plaag naar Nederland komt, maar wannéér. Zulke plagen gaan de hele wereld over. Imkers reizen veel met hun bijen. Het is bijvoorbeeld niet vreemd als een Nederlandse imker even naar Spanje gaat om zijn bijen op sinaasappels te laten vliegen.’
In Hilvarenbeek, gelegen in een natuurrijk gebied, hadden de bijenonderzoekers een prachtige drachtplantentuin van vijf hectare en een paar andere goede locaties voor hun bijenkasten binnen een straal van twintig kilometer. Van der Steen en zijn zes collega’s, onder wie imker Daan Jaspers en directeur dr. Tjeerd Blacquière, zijn er toch niet rouwig om. ‘We hebben hier andere voordelen. We zitten nu in het gebouw van Plant Research International waar we nauw mee samenwerken. Voor vragen over moleculaire technieken kan ik drie deuren verder terecht bij Peter Bonants. Een deur verder zit Willem-Jan de Kogel, die alles weet over feromonen, en voor vragen over chemische residuen ga ik naar Frans Griepink. We hebben hier ook een uitstekend laboratorium’, zegt Van der Steen.
Een voordeel is ook de nabijheid van Alterra. Dit instituut werkt mee aan onderzoek naar bestrijdingsmiddelen. Om het effect op insecten te testen, worden standaard bijen gebruikt. En er komen boeiende toepassingen aan, zegt Van der Steen. ‘Zo kijken we met PRI naar het door bijen verspreiden van biologische bestrijdingsmiddelen voor plantenziekten. Elke bij krijgt in het poortje van de bijenkast een beetje schimmel of ander bestrijdingsmiddel in poedervorm mee en verspreidt het dan over de akkers.’
De bij schiet ook mensen met een allergie te hulp. Samen met Erasmus Universiteit richten de Wageningers zich op de paprikateelt, waar veel arbeiders allergisch zijn geworden voor paprikastuifmeel. Bijen kunnen een overmaat aan stuifmeel verwijderen. Binnenkort hoeven de kasarbeiders wellicht minder te niezen en in hun ogen te wrijven, denkt Van der Steen. Het is alleen wel te hopen dat er niet een andere allergie de kop op steekt, die voor bijensteken. /HB

Informatie over de open dag van PPO Bijen: www.ppo.dlo.nl/ppo/Sectoren/Bijen.htm

Re:ageer