Wetenschap - 27 september 2001

De ethiek van het vleeskuiken

De ethiek van het vleeskuiken

Ethisch verantwoord lesgeven en onderzoeken in de praktijk

Pas als concrete voorbeelden op tafel komen, gaan ethische dilemma's leven. Dat blijkt bij de ronde die de ethische commissie dit najaar doet langs alle departementen en instellingen van Wageningen UR. Algemene richtlijnen lokken nauwelijks reactie uit, maar als de commissie bij het departement Dierwetenschappen problemen rond dierenwelzijn aansnijdt, komt een discussie op gang.

Wat doet het departement aan veehouderijsystemen die voor het welzijn verwerpelijk zijn? Het voorbeeld van de ethische commissie gaat in op vleeskuikens die in vijf weken tijd geforceerd slachtrijp moeten zijn, met allerlei welzijns- en gezondheidsproblemen als gevolg. Is onderzoek om die problemen te verbeteren toegestaan of wijzen de onderzoekers dit systeem helemaal af? Prof. dr. ir. Seerp Tamminga is helder: "Als je weet dat dit systeem nog een flink aantal jaren doorgaat, dan is het bijna onethisch om er niks mee te doen. Maar eigenlijk moet je tegelijkertijd aan nieuwe systemen werken." Een belangrijk deel van het onderzoek bij Dierwetenschappen gebeurt dan ook aan bestaande systemen.

Dat leidt direct tot het volgende voorbeeld. Wat leren de docenten aan hun studenten: alleen over de bestaande, economisch voordeligste systemen of ook over alternatieven? Die keus maakt iedere individuele student, vinden de aanwezigen. Maar hoe zorg je dan dat de student ook andere systemen leert kennen, is de vraag die in de lucht blijft hangen. Tot een antwoord komt het niet echt. Ook de commissie zelf weet niet hoe het bewustzijn van de onderzoekers en de docenten op dit soort punten kan veranderen. Secretaris dr. ir. Henrieke de Ruiter: "We hopen dat de medewerkers hier wat mee gaan doen. Meer kunnen we ook niet."

De nota van de ethische commissie is ok?, vindt hoogleraar-directeur prof. dr. ir. Pim Brascamp. Maar hoe maak je het concreet, vraagt hij zich af. Bij sommige punten is dat nog wel te doen, zoals de uitbreiding van het standaardcontract. Eist de opdrachtgever geheimhouding van de onderzoeksresultaten, dan moet in het contract staan dat die geheimhouding onder bijzondere omstandigheden nietig verklaard kan worden. Bijvoorbeeld als hij de resultaten misbruikt.

Minder concreet is de 'verantwoordingsplicht'. Afgestudeerde Wageningers moeten zich kunnen verantwoorden naar de maatschappij. De dierwetenschappers voelen er wel wat voor om het proefschrift uit te breiden met een paragraaf over de maatschappelijke context van het onderzoek. Dat is ook goed te controleren. Twijfels ontstaan over de vraag of dat ook bij scripties moet. Wellicht kan het meegenomen worden als beoordelingscriterium. Maar hoe moet dat dan bij onderzoek dat helemaal geen maatschappelijke relevantie heeft, is de vraag. De commissie neemt dit mee.

De Algemene Instellingsgebonden Ethische Commissie (AIEC) bezoekt dit najaar alle departementen en onderzoeksinstellingen van Wageningen UR om te praten over de nota met ethische richtlijnen die zij heeft opgesteld. Na de consultatieronde vervolmaakt zij de nota. In het voorjaar van 2002 stelt de raad van bestuur de definitieve richtlijnen vast, waarna iedere medewerker van Wageningen UR een exemplaar op zijn bureau krijgt. Het is de bedoeling dat ieder ernaar zal handelen, zowel bij het onderzoek als bij het onderwijs. | L.N.

Re:ageer