Wetenschap - 29 november 2001

De boer op

De boer op

In een groot pastoraal centrum bij Hattem verblijft momenteel een groep Wageningse studenten en afgestudeerden. In de kamers waar normaal gesproken andere mensen worden opgevangen, slapen zij nu. Ze zullen vier weken blijven om onderzoek te doen naar de psychische effecten van de MKZ-crisis op melkveehouders in het gebied rond Hattem, op de Veluwe. Met gestandaardiseerde vragenlijsten gaan ze dan boeren langs.

Drs Heleen van Haaften van Wageningen Universiteit is onderzoeksleidster en ook full-time aanwezig. Ze zou de moeder van de meeste studenten kunnen zijn, maar, benadrukt ze, behalve mentor is ze ook verantwoordelijk voor het onderzoek. "Je moet zorgen dat alles loopt, daarom moet je er wel bij blijven. Ik omring me met studenten. Dat doe ik altijd, anders zou ik het alleen moeten doen." Eenzelfde soort onderzoek deed ze ook in China en Afrika. Alleen ging het daar om de effecten van ecologische veranderingen op de psyche van de mens. In het ene geval ging het om de gevolgen van verzilting op boeren en in het andere geval om de gevolgen van verwoestijning. En nu doet ze voor het eerst in Nederland onderzoek. Wat zijn de psychische gevolgen van de MKZ-crisis?

Overdag zijn de meeste studenten op pad. Naast het interviewen zit ook veel tijd in het vinden van de boerderijen. De meeste huizen staan midden tussen de weilanden en sommige zijn alleen maar te bereiken via zand- en modderweggetjes. Met name Christel Bultman heeft daar al ervaring mee. Samen met haar interviewpartner had ze al meer dan een uur gezocht en de boerin gebeld, toen ze uiteindelijk voor een klein huisje stonden: "Het zag er heel engig uit. Kleine raampjes en overal spinnenwebben. Omdat we de deur niet konden vinden, belde ik de boerin maar weer. Ze zou naar buiten komen maar er kwam niemand. Tot we in de verte een trekker zagen aankomen waar haar man op zat. Toen we vroegen waar we moesten zijn, bleken we helemaal verkeerd te zitten. 'Jullie kunnen ook niet luisteren h?', zei hij."

Dat het niet simpel gaat om het afwerken van een lijstje, blijkt wel uit de ervaringen van de studenten. Christel Bultman: "Het is best een heftige vragenlijst. Je bouwt snel een vertrouwensrelatie op met iemand. Het zijn dan wel gestandaardiseerde vragenlijsten, maar mensen willen ook hun verhaal kwijt. Per interview ben je zo drie tot vier uur bezig." Ook Sipke Durksz benadrukt dat het intensief is om de interviews te doen. "Vandaag was ik vanaf vanmorgen half tien tot en met vanavond zeven uur bezig. Dat zijn dan maar twee interviews. Met zo'n vragenlijst roep je veel op en je luistert heel geconcentreerd. Ik ben er behoorlijk moe van." Waarover de gesprekken met de boeren gaan, willen de studenten niet zeggen. Het is allemaal heel vertrouwelijk volgens Durksz: "Alleen 's avonds praten we op hoofdlijnen nog na met de groep. We vormen een soort Interviewers Anonymous-praatgroep."

E?n van de afgestudeerden die mee is, is Wouter Boer. Hij studeerde milieubeleid en inmiddels bouwt hij als freelancer websites met een milieukundige invalshoek. Voor dit onderzoek wilde hij zijn werkzaamheden wel een maandje opschorten. "Ik voel me echt betrokken bij de boeren. Het is al een tijdje uit het nieuws, maar nog lang niet over. Als je de verhalen van boeren hoort, krijg je soms gewoon rillingen."

's Avonds zitten de meeste studenten gezellig bij elkaar in de gezamenlijke ruimte. Ze kletsen wat, doen een spelletje of praten na over de interviews. Tijdens het kletsen hoor je de raarste zinnen. "Heeft u de neiging iemand een klap te geven?" Of: "Kunt u makkelijk vriendschappen aanknopen en onderhouden?" Het zijn zinspelingen op vragen die gesteld worden aan boeren. Bultman: "Het is een eigen cultuurtje dat zo ontstaat." Een van de andere elementen uit dat cultuurtje zijn de droomuitleggingen die 's ochtends plaatsvinden. Van Haaften heeft zich bezig gehouden met droomduiding en de studenten plukken daar nu de vruchten van.

"Datgene waar je overdag intensief mee bezig bent, verwerk je vaak 's nachts in je dromen," volgens Durksz, "zeker als je nu ook zo intensief bezig bent." Dus worden elke ochtend dromen geduid. De rare droom die Durksz ooit had over een rijdend huis dat in een berg verdween, werd door van Haaften overigens met hele andere dingen dan het onderzoek in verband gebracht."

Arin van Zee

Foto Guy Ackermans

Re:ageer